nilMMSii 1 m m Prxfaf io adLecftorem. V A M V i s berleuoie Ledbor , parens noftef T H E o D d R I c V s de B R Y i pise memoriaei {eptirflaM hlnc Airiericaeparteniiqu^ itine- raVLRiciFABRi continet j iri latiriuni {errrioridrilConUerf^nl,prioribus lex parti^ bus ^ddere decfeiieritjilludtarrieriproptef varid riegotia dc occupationes alias hadte- nus interriiiffuni fuit , quiiri & riiorte pra?- UeritUs prag toe riori pdtuif^Nos igitur cu fciremus parerite^iin liberis viuere,noluimus conunittere vt per pa rends mortem aliquis fua fefpe fruftratum queri merito poffet ^ af- queideo quq aparenterioftroirichoatainu^niriius,peliicere <&ab- folUere omnino decreuimus, riihil iri ed laboris fiibterfugierites, li- cetin noftris alioquiri Opefibusxjccupatiftirili effemus. Exigereau^ tetri etiam quocianimadd & efflagitare hanc ieptimae huius partis verfionem latinarn videbaturpafs Anletkaeddbatia , quaril ridri ifl priderri ex belgicb iri germariicttrii fariiorito tranflatarri Jatirid iarri tecurri idiorriate corririiliriicare voluirriiis.Ne igitur aliquid iii latino defideraretur ^ & drdd qiii iri gerrrianicd eft , turbaretur ^ rie- cefTunl orrinind fuit hanc quoque parterri lanriam facere,quae qui^ de.ni j praeterqUa quod voluptate ledloretri afficere rion exlguapd- t^fi,berieddriidduni curn fuperioribus cob^ & earu quafi qui^ dam eft coriiriieritarius, itaqUe & faguris imaginibufcj, quibufdarii Iiuiuspartis hiftoriam illuftrauirrius,lpe boria fren, lediorem berie^ uolum hoc ndftrum inftituturii approbatoruria , & fua nos berie^ Udlentia inuitattirurri,vf nullis inipofterum laboribus fumpdbuf qudp^rcentesjiri his 6c fimilibus pergamus^&alia qu^ fub rrianibus habemus operajiri liiceni eniittamus ^doriec tandetri &rids no= ftrUirihacVitacurfurriabfoluarriUs. Eft triirri&nobisridftracori- ficienda peregfinatid ^ multb quiderri prdlixiot 6c difficilior qiiani itinera hxc6c riauigadones eifepdftunt, in quatot riobis pericula ^ ?ends & tempeftatibusvariisfubirideobiiijiurituri vtrnirurri ridri ftf vix vnum exdeceiiijpdrturri dptattiriaaffequi.^^C^ rriagisaclui^ gilaridumnobis &videnduni vt liauictilariiridftra itadirigamuSi ne quid faciariius aliud,quarii qcidd ad diuini ridrriinis gloriarii,y- tilitaterriproxirrii&noftrariiipfofurii ialuteni prorrioueridarri fa^ ciat. Qupd ipfurri quiclenTorririibus riobis laiigiatur Peus paf ef fi- lius & ipiritus firidfcuSiCui vni & omnipdteritiDed fif laus 6c gloria feculisinfimtis. Vafer ■ ' , \ ' , A i ' LECTO- I.E C T O RI B ENEVOLO t H E O D O R I C V S D E B R Y jf^M ha^enm prmpuas ^ mcundipmas npui Orhisfeu Ame r i c ae hiflorias,pul' cherrimis imagmihm ^Jiguris artificioj^^ fimeiliuftratas.tjpis euulgarim atquein lu-y cem emiferim 5 quidem hiJiori& hucuj^^ fixlihrisdejcriptd^comprehenjafueruntj,^ quoru primtisdefcriptionemregionis V ir- GJNi AE ,fecundm Fl o r id ae , tertim Brasil iae, quartm,quintm (^fextm.tres lihros Benzonis comple^itur: Opera precmmme faButum putaui.fiomnino nihil, eorumomitterem^quAi^d iMuftrand^m hanc materiam aliquomo^ dofacere poJfint,itaq^ ^fiquentem hanc Vlrici Fabri Strau- , hingenfis perhreuem qmdem .fid maxime iucundam ^ njeram hi^ ftoriamfpuhlicare^olui.partimquodeaadtUuftrandumhocargU'- mentumnoparumfacerevidehaturyquA^gratahreuitate^mul'' tarum mir^hilium rer^m veriftimadefiriptione heneuolo Jefi k^ori commendarepoJfet:partim 'uthonoric6mmunisnoft,ra patria^^er-* mani^,inferuirem,cu Autorexfuperiorigermania oriundm ,multp fimul ^ periculo ^ lahore hociterinAmericam,pervaliuofifilmum m^re fufceperit.omnia coram intuitmfit.^in communis patria ha* mrein atque gratiamproprijj^ime exaCHftimeq^ defiripfirit.,^t ex hiftori^lectione plenim patehit. Confideratione autem maxime di- gnum in hiftoris huimk6tionefuerit,qmd T:>emmirahiliafua. ope- ra non velitMernum manere ahfcondita ^ignota^fed fuUnde ali- quos excitet,quiea hominihmpatefaciant , § omnipotentiam in eis diuinap^ agnofiantfrs.dicent,atqmmirentur. Fuitequidemnon minimaifthac Orhis pars A merica, parentthusnoftrtshaiienus ignota planeatque incognita 5 Npkisautem hacpoftrema mundt^^ tate, dtuinagratiapatefaBa e^(f manifeflaM^^t occafionem vel inde etiam diquamhaberemus ,I>eum prA,dicandi vitam no-- ftran^iHXtaipfimw^ dolop A D L E C T O R E M. | Jojor hac tempefiate accidit. Qum enim confideratione fi-anlitdtii human^ 'vitam noflram emendare:, ^diuinam hdnc i)ei henigni^ tatem atq^ue clementiam ^rata mente agnojcere ^celebrare dehere^ muSy^videmus contra ^non ftne ingenti dolore experimur,omnisge-^ neris flagitia indies apudnos magis magisc^ crefcere^nonjecus acfi ^ Chrifiiani non ejfemus,^ preciojlftmum Chrifti meritum( vt honi^ tatem eius hoc pojiremo nohis detlaratamjecuio taceam ) profjus i^ fnoraremus. Pudere nos certe dehebat Jt a rudtbus hijce ^ harbaris jominibus , in multis 'vittutihus, ofuin , ^ (quatenus ojuidem 'ver^ lum Dei velobiter fdtem ipjis proponitur, ) in pietate moru pro:^ bitate longe^nos Juperari a^dtamus ^quemadmodumin pr^Lceden(ii hifidria nobisah Indianis haud objcure e^lobie^um ,nos Chrijiia^ ngs peiorem ipjis Indianis "vitam agere^qui agnitionem T>ei ha^i^ nus nonhahuerunt y^jnde^ Chrtjlianam amplecti religionem im^ pojierum noadmodumdejiderent. ^mdnos quidem pudore fujfun* dereatqueruboremerito debebat. Liceatmthihic velcum posta ex^ clamare,o tempora^o mores/uitam enim proh dolor agtmiisin oinnif hp^.^itikjiagitiisq^fecurij^im 'Det^s nuUtts ineffet\ iu^erktutem cerninec adpietatenecddmorumhonejiateminjtitui» Jedvelferocietis vituliin morem^ omnia pro Itbitu agere , ita vt vix vnum pofisatquealterumhodiereperire puellumi quinon in mali^, tia velmjia atatis virum fupsret vincatq^ i cum tamen tntmm dc^ , Qhrijiiana pietate0 morum honejlate altum apudeos fttfdentium* ^l^idego hicde abommando hoc peccato dicam , quodvix ^erbttm^ vnum at^ alterum finenefaria diuini nominis execratione ,paftm hodieapudnojlrosproferatur^cuiufnodtexecrat pfe durihtiSjnonfnegemituf^ tujia indignatione^percipere fapenu^ mero cogor. (sMirumprofeSto eijy ^eum adtam nefaria flagttia at- quefceleranojiradiutit^connitt^re^ ^npaccenfa^vniuerfk ira fua, nos variisex medio pcenis fiippliciisq^tollereypT&Jertim cum vitta hjic ^ peccata,npn in verbisfilum ,Jed^in ipfsfa^isaudiatur^ con^- f^pciantur yfaUere^^mentiri, heUuari,fcortari tantopere inualuit ,vt accederenihil pofit ampHus. ^luodfvt Chrtjiianos decet^ Mernam animarumnoftrdrum falutem0poftremiiudictj pr^^tfentiamconfi-^ deranteSyde trijiifimaiftitis iudtctj Jentmtiaiqua dicetur,difeditcj malediUiin ignem fempiterna condemnationisycogitaremus ^ crede^ rem ego vtique.nofore huitis feculi tantam ^ tam exulceratam ma^ litiam atque impietatem. ^fHis enimnon potim optaret UtiJiimaM hanc ^ iucundi^imam audire mcem ^ qua Chriftm diBurvts efih 0*4 / venitt 6 A IJ^ i E C T O 1 E M. 'venite henediBi patrismei )poJ^ideteregnum ^ohis faratum drittlf ia^a fundamenta mundi^ £um igitur ea Jitimmundihuius mundi malitid ^ peruerfitiis/ut hqnitateni' ^ei^ in mirandis operi- hus eius parum agndjcat neC verhd Deinec illufifihus hijioriis ad pietatem mouedtut yquejnlihet egd (^hrijiianumrogaium^olo JleBifeJeiandeini^ mouerialidj^uomodofmat ^^cjmmtam l^eopta^ centern pojimodum dgat^ honitatemDeinoncontemnat Jcumde ^itd ndfira neper vnicam dfuidem horam certifimus, ^ facilefierk pofiity 'vt "uel pr^fins hac hpravitamnohisahrumpdiomnihusnj^^'^ pfius Crafidiuitiispofihdbitii dtquenegleBis. Hacte^orheneudtcj monerete vdlui^ cuni enim^ non tantum peruerfiitdteW^niialiiianu' huius feculiin decrepita hacmeaifine^utecumdolore ^gemituedC'^' periri ^intUeri qUotidie cogar,Jed> ipfietiam Pf;o^'^&'"feriorisGermani,^^ DELLA PLATAprofedlfumUS. ° ,i^r" ^° dido noftro pr^efe- tto rel Gapitaneo , cu quatuordecim nauibus S y v i l l a , eodem . r^. ^""°'^'^^^"'^o'T*''^°'"'"^"^'&^d«"'atemHifpani5^appuh^ V T ™T '"^'"5'^'" '^- L V c A s. Ciuitas h*c a Sr vl l l a Si T«»;./.«. m,l,aribusdiftat,vbipropternimiastempeftatesadprimumvTque Septembris,eiufdemannicommorat,fumus ^ ,^e^Pe™enimus quarum,iom,nafuntDEMER,EFPE,KvME- > Domn«,in. "ar,bus,,n quibusnauiumpartitiofadaeft. Csefaream Maiefta riffiS^rL^ "'^'r.l^.^bitanturfacca^^ pert i;^»»,. i A L M a N quidem Infula tribus nauibus peruenimus &nobis,cumquatuorfeptimanisibifuifremusiderebusnecefl'a' nis iterum profpex,mus. Poftqijam Dux nofter P E T R V s M A N c H o s s A , qui odo vei nouem m,har,bus a nobis aberat.nobisimperaflit, vt aditerno pararemus,erat forte fortuna in nau, noftra ipfiusPetricognatus ::^.^paL?„fis'^^^^^^^ ui.. vni cun, noram duodecimam vna cu duodecimfuisamicis.fefenobisrur- lam,vdtespecuniam&dinodiavirginisportatem. Hireceptifunt in nauem ignorantibus fer^ omnib.excepto eo,qui in excubiis tum temporiserat vigile. Mane cum foluiffemus&vixduo vdtriami- haria confecifl^mus exorta eftingens tempeftas,qu^ nosadeun- demrurfusportumreimfit. Quo cum ven,fl-emus,nauiculaqua- dam,quam,ftahngua Pat&Pod e ll vocant, procuratornams Henric vs PAiEM^,ad httusappuI,t,quolodtrigintaarmati conft,tut,erant,quid,aohuicHENRico #a e i m e ilfidias ftru e! "/J 5?"'- ^^^' ™" «"^""^ quidam vii ^M»a.™>-toi,vtadnauemrurfusproperaret,fedpericuIumvixeuitarepote- *.». «t;Proptcreaquodarmari,ftiadmodumeumvrgerent,appre>en- -■ ' ' ' ditta- VERISS. T>ESCRIPTl6. ^ dit tamen tandem naiiem aliam qu^ hon procul a terra diftabat & ineafefefaluabat. Ctimitaquearmati ifti viderent feniliilefficere, nec didtum HenricvmPaieme capere poffe , clafficum cane- b^nt&campanae pulfu ciuesPalmenfes adarmaexcitabant,quin &:tormenta2eneaduo non exigua ad nauemnoftramdlrigebant, quatiiori(5tibuseampetentes,&primoquidem idiu ollam quan-p«^«4 nxM^ dam iripuppi repofitam^quas recentisaquaemetretasquinquevcF*'' iex capiebatjftcundo id:u Mas s AiNEjlioc eft,maluminnaui, confregerunt , tertio perforata naui j virum vnum interfecerunt, quartiisautemirritusfuit. ■ ^ Aderat tuni alius quifpiam Nauclerus,qui fua naui Hilpaniarii nouamin Me c h s e c k h e i m petereconftitueratcentu & quin~ conditiopi^ quagiritaarnlatosinlittercHabens. Hic turbishi(cecognitis,pa-^^- c^eminternos&incolasiftiuslocifecit^hac quidem lege&condi- tione,vt G E o R G I V s M A N c H o s s A cum rapta virgine & aneib la ciuibus iftis traderentur^ Cap. II Oftmodum praefedus & Tudex ciuitatis cum rio- ftro Duce & dido Nauclero adnauemnoftra ve- niebant, Georgium Manchoffa & amica eius quse- rentes, qui cum adueniftet eam pro vxore tueba- tur, fimiliter & ipfa maritum eum flium affirma-' bat,confirmatum igitur iiiter eos ftatim matrimo- ^upti^expu-^ nium fuit, quamuis parente difficulter admodum confentiente.^"''* Qupfa6tocum nauem noftram valde perforatam videremus di- d:um G E oRGivM Manc h^o s s a & vxorem eius ad littus de- Georgita Man pofuimus,iubenteidquidem & pr^cipientenoftro Ducefiue Ca- pitaneo. , . < iPoftea repafata naui noftra , Infulam quandam petiimus cui riomen eft S. I a c o b o , vel hifpanice SanctIago. H^c Infula s.ucohus. adRegemPortu^allenfempertinecfubieaos fibi habeti^thiopes Ponug.uen^ nigros,&3oomiIiaribusabInfulaPALM an diftat. Hiccommo-^''; rati fumus per dies quinque & nobis de cibo potu atque aliis ad ria- ^^f"^^^''^ uigationem neceiTariis rurftis profpeximus. Coniundstuncadhucerantomnesnoftr^, did^nimirum quatuordecini,naues,quibusperduosriierifes in marinauigantes,- adhifularriquandamappuIimos,in qua nihil pr^ter ingenteitia- ^«/M uiuni multitudinem cdnlpexiriius , quas quidem etiam baculis fe- rirepoteranlus.Infulahaecfex miliaria fuo ambitu contiriet, nullis habitatur hominibus,& 1500 niiliaribus a fuperiori Inftila S. I a g o pifi^, ^^^^^ diftat. In mari circa Infulam hancreperiunturpifces volantes^Cv ?v>-^' plurima nionftra marina, vt Baknae, & alij pifces quos S g h a vb h v _ ScL-auhhui B vocant, m ^efchepatepi- yfcts cultrum (Srfigeres. ^atim ojfo- Vtgimocenter 'merfeitm. Vortus S. Ga- %neL todeUiv/w^ U QV^ARFNDAM INDIjE %EG, vocaht , propterea qubd in fronte rotondum quendam orbem ha- beant, quo aliis pifcibus bellum mouere folent/unt en;m pifces in- gentes & formidabiles.Reperiuntur & alij pifces in dorfo cukeiium ofTeum geftantes,quos Hifpani flialingua Pes C hep ate nominant, quin & fcam ofleam in quorundaria dorfb conlpicias, & id genus pifcium admodum formidabiieeft, Hifpanis Peschedeferre di- d:um. Nequepropofitum milii eft^ omnium monftrorum quaein mari ifto repermntur nomina & forma pluribus lioc ioco perieqai. Poftea haclnfuiadiicedentes adaiiaperuenimus,R i o G e n e a di6tam,qua£ 500 miiiaribus a fuperiori diftat,&RegiPortugaili;^ paret. Hasc eft Infiiia R i o G e n e a in India,& ifti us ioci Indiaiii,vo- cantur Toppis, vbicommoratifiimusi^diebus. Hiccum efTemus prxcepitDux riofter Petrvs Manchossa vt iuratofuofratri,lo^ ANNi OssoRiG obteperaremu^s, proptereaqubdipfepropterperpe- tuasinfirmitates,nosregereampliusnonpo{ret. Verum hic Ioan- nes Ossorig pauiopoitfalfo apud Petrvm Manceiossa defere- batur>quafi fefe PetroManchossa opponere & feditionem in popuio moiiri vellet. Itaquec5uocatis quatuor inferiorilius prs^- fecfbis, (quorum nomina erant IohannesEiiollas,Iohan- NES S ALLE l SSERj CeORG l VS Lv C HS AM, LaZ ARVS S AL- vaischo)PetrvsManchossa mandabat didtum I o a n- n E M O s s o Ri G pugioneinterficerei&interfedrum in aream tan- quam proditoremexponere,additafimulinterminationeeiufdeni fupplicij,ineumquifortepatrociniu IohannisOssorig fiifcipere yeiiet.Sedfadra eftei,quodDeusnouit,infignisiniuria,fuitenim vt probitate, ita fide & honeftate,adde etia rei militaris fcientia admo^ dum cofpicuus , qui de miiitibus quam optime mereri femper ftu* duit,Deus igitur animae eius in aeternum prbpitius efle velit. lCap. III. inc fbluentes Ri o della plata profedti ftimus, &fluuiuminitinereduicis aquae ofFendimus,qui vocatur P a r a n a v VV a s s v fluuius hic adiatus maris praeteriabitur,^^ miiiariain iatitudine habet, &ablnfiiia R i o g e n e a 500 miliaribus abeft. Ibi delati ftimus ad portum quendam cui nomen eft S.Gabriel,& ancoras 14 nauium noftrarum,in did:o fluuio fir- mauimus. Cum autem naues noftras ad terram adducere non pofTumus ied in aqua manere cogeremur,curauit Dux nofter P e t r v s M an- c H o s s A vt nautae populum paruis nauiculis , in hunc vfum para- tis , & propterea Patt&Podell, didis , ad terram tranfuehe- rent. Tandem igitur diuina gratia in Rio della pLATAper- uenimusi iJunwui.wHiwiii VEKTSS, DESCRIPTIO. ii uenimus,AnnoChrifti i535i vbi pagum quendam Indicum con- p^^«, fpeximus in quo 2006 fere viri habitabant, quos Z e c h v r i a s ^«^- nominant Hi nihil aliiid cibi habent quam pifces & carnes,cum qs de noflro aduerltu audiuifferlt, reli6to pago cuiil vxoribus iiberisq^ fugam dederu'nt,ita vt reperiri arriplius non potuerint. Huius loci homines plane nudi incediiiit, nin qiiod muiieres pudeiida \mtco- ^^uUeres nu^ logoilypind ab vmbilico ad geniia vfqile protehfo tegant. ^^' lubebat poftmodunl l5uxnofter P e t r v s M a n c h o s s a, pppuluiil naUibus rurfus imponi,&ad alterum latus fluminis ifdus Fopulm naut^ P A R A N A V traduci , vbi 6€t6 tantiim miliaria in latitudine h abe- ''^'^^ ''^" 1^^^ ponitur^ Ibi ciuitatem condidimus, & eim BonasAeieres voca- uimus,hoceft,bonumaerem. hnusAer. Qtiin & 72 equos & equas ex Hifpania noftris 14 nauibus ad- duximus. ' Ifthic loci pagLtni quendam Indicurii inuenimos, queni In- vagmindl^ dof um circiter 3000 cii vxoribus & liberis, inhabitabant C a r e n- '^^^^^^.^. D lE s vocati j veftes eafdem habent cuni fuperioribus qiios Ze- v^^es. '"^' c H v R i A s nominari diximus , illani inter Vmbilicu &genua cor- poris parterii tegerites. Cibuni rtobis attuleruntpifces & carnes. Hi cihi C A R e N D I £ s ledes & habitationes certas non habent, fed in re- gioneiftapaffimvagantur &oberrantinflarTARTARoRVM z-HaUtatid; pud nos vagaiitiuni. Quiii & in seftate faepenumero triginta milia- ria peregrinando conficere^pdfrun t, vt aquani neque h abeant neaj defid eienr. / CeruqsveIferasaIiasfifortefigereipfbscontingat,fanguinem udi fanguinf pro p6fubibunt,vtuntur & radice aliqua ad leuanda fitim , cui no-/"'^'^''''^'^ mert eft C A R D e s. Quod autem fanguinem bibunt,;d tantum ex cTi«. necefiifate fit,quiaaquam vel potum aliumnon habentj & fiti eos perirertecefTe effet. HiC ARENDiEs nobis pef quatuordecim continuos dies / _ vidum fiippedif arunt pifces & carnem. Accidit autem vt vno quo- ctu nofim vu dam die non Veriirent , fi:atirti igitur Dux nofier P e t r v s M a n- Z^/*/'^'^^ c H o s s A 5 iudicem quenda qiii vocdbaf ur Iohannes Pabon vna cuni duobus miniftris ^ ad- C a r e n d 1 e s ^ qui f um quatuof miliaribus , a caftris noftris aberant j ablegauit 5 Qui cum eo venif^ fent,if a eos allociifi funf^ vf ab incolis fuftibus excepf i finf , & bene fuftigatiadrtoftrosredieririt. Quod exrelatiorteiudicisiftiuscum irttelTexiffef PETRvsMANCHossAi adniddum iratus ^ germa- num fiium fratrerri Diego Manchossa cum 300 pedifibus &: 30 equitibus probe arniatis,quibus & ego aderani,emifit, prseci- piens vt dic^os illbs C are n d i e s omnes irttefficeremus aut ea-=- perertius,&pagum ipfbrurri ignd fubuerferemus. Cum auterri ad miis. €os vertiifemusierant eorii 4000 in vno loco corigregati, fiquidem B 2 &:fo- cufti 12 QVARrNDAM INDI^ %Ea &: focios & amicos fuos omnes accerfierant.Itaque cum eos aggre^ divellemusjtamfortiter fefe nobisoppofuerunt,vttotoiftocliefa- hlmnmfe ^^^^^ ^^g^^^ fecermt. Na & ipfum D i e g o M a n <: h o s s a m, f^o^yn er e- ^ nobilcs aliosinterfecetunt, &tamacriternobifcum pugna- runt,vteorum virtutem (atis experiremur & viginti ex noftris ca- \^nTime7^^^^^^^'^^^^^^^ intcrim ab ipforumparte looo velpluresinterfe- mptomm, d:ifint. ^ Armaindo' Di6li Carendies atma habent,arcus & T a r d e s in for- ^*'^' mam dimidiarum haftarumiquarum extremitatibus acutiffimi fi- lices funt affixi. Vtuntur &:globis lapideis funi alligatis, in modum globorum plumbeorum,quibus nos vti fblemus. GhU fmihm Hifcc globis ferarum & equorum pedes petere fblent , vt irre- aUigath ^i^- j terram procidant , quo ftratagemate , quod ipiemet vidi , di- (Slum Capitaneum noftrum Diego Manchossa & reliquos nobilesinterfecerunt,casteros veropedites didis T ard e s inter- emerunt. ■Fagm mdoru Tandem tamen Deus fuam nobis gratiam largiebatur, vt con- /uperatus, j£quuta vid:oria,pago ipfbrum potiremur,neminem tamen ex illis capere poteramus , qiiin & vxores & liberos cx pago ifto antepu- spoHa, gnam in alium locum deduxerant. In pago hoc nihil inuenimus praeterpreciofasaliquotmartium & lutrarum pelles,multositem Famaexpif pifces,confed:am ex pifcibus farinam, &adipem exillis extra6lum. Commorati ftimus autem in ifto pago tribus diebus , & poftea ad caftra rurftis nos recepimus,reli6tis ibi iqo ex noftris , vt cum India- norum retibus pifcarentur ad fuftentationem noftripopuli^cum Tifcatio. ibifiuminapilcibusabundarenti * Vi^us quoti- Prsebebatur autem fingulis in diem vnus quadrans farinse , in dianm, vidlu&tertioquolibetdiepifcis vnus^ Haecpi(catiodu1:abatduos menfes , qui vero plus pifcium defiderabat , isper quatuor miliaria €xcurrens,eos afFerre fibi cogebatur. Poftquam ad caftra reuerfi eramus,partitio populi fadta eftife- paratis illis qui ad arma fumenda apti erant, ab illis qui ad labores a- lios luftinendos erant magis idonei. Qup fad:o ciuitatem condere coepimus cingentes eam muroluteo dimidiam haftam alto &tres mua daif^. pedes lato in ciuitate ifta arce fcu propugnaculumbenemunitum cxtruximusingratiamDucisnoftri. Verum opus nonprocedebat fatis feliciter,cum enim populus non haberet vnde fcfe fuftentaret* ingmsfmes. &famem pelleret , accidit vt multis, famepereuntibus , multiplici- ter bpus illud impediretur. Tandem autem ingens exorta eft inter nos calami tas . Nam & equis abfum tis mures & {erpentes in- coriu & cat- quifiuimus,quin & calceos , corium & alia a quibus ceamemapra natuta abhotret prse nimia famc ff^'<^o^'' comedimus. dmtur. Cap. IV. iJERISS. DE SCRIPTtO. Cap. IV* Rcs quidairi Hifpaiii equtim furrdpf um dam come- H^jpdnfime^ derant,quodGumaliquo modo innotuiiTet,crimi-Fw« equuni naliteriiti examinatifunt, donec rem oninem con- ^"'^^^^^^' fiterentur. Fada autem confeffione ad fLi|lplicium w.jpamfup,n patibulicondemnatifunt&fulpenfi. duntut Sequenti no6le tres alij Hi^ani pStibulum ac- ^.^^^. ^^^^ cedentes, crurafulpenfis amputarunt ^ & carnis aliquot im^dL didfimtikmm depellendam famem fecum domum portarunt. Quin & fratrem fuum Hifpanus aliquis Gomedit,qui rnortuus ^ratremjr^ h erat in ciuitate B o n a s A e i e r e s. ^ tercomedm Videns igitur Dux nofter PETRvsMANCH5ssA,{e drutius populumibiruftentarenon pofTejCommunicato cumaliisconii- lio,pr«cepit,quatuor nauiculas,quas Parchkadienes Vdcat, fumma celeritate parari,tantas capacitatis yt 40 viros quaelibet reci-^ pere poftet , & tres alias paulo minores , quas P o d e l l vel P a t t nominant, illis adiungi* Cum naues hae feptem paf af ae effent & inftrudae, cdiiuocatis iiobis omnibus , mifit Dux rtofter G E o R G I V M L A V c H s T E I N vna cum 350 armatis, vt in ftumine P a R a n a v Indos inueftigareti & cibum noftris afferrent. Sed Indi lioc animaduertentes omneni cibum corruperunt,pagis quibus habitabant igne euerfis. Ipfi vero fu2;afibiconmlebant. Nos autem Gumparumcibihaberemus,iri vim i •• um- diemenimquiiibet non amplius quam fefcunciam panis accipie- [^^;^'/ ^^^^^^^ bat,mortua eft in iftanauigationedimidiapopulipars,reliquaad tumm, caftrum vbi Dux noftef erat, reuerla eft; Interrogabat igitur P e t r v s M a n c h o s s A 5 didurn G e- Trip teu^ orgiv?viLavchstein quomodo nauigatio ifta ceftiftetj& qui tio. fa(5lum,quodtam exiguapopuli pars rediref , cuni tamen quinque tantum menfes emanfifrent, cui reipondif G e o R g i v s L a v c h.^ s T E I N , populum fame periiffejcum Indiani cibum orhnem igae perdidiffent & fugiffent. Menfem igitur vnum adhuc ifl ciuitate BonasAeIi&re^ Bekm fubftitimus , magna in paupertate ^ donec naues riirfus inftrueren- ««^*- tun ^ .... / ' Intefeaindianimagnavi &copiariosadoriuntUriilciuifate noftra BonasAeieres, quorum numerus erat 23000, &in his quatuor nationes erant,quas vocamus , C a r e d i e s , Z e c h v- R 1 A s , Z E c H V A s, & D i E M B V s.Horum mens erat nds dd vnuni omnes interficere,fed Deus tamen Opt.Max. maximapartenl cdn- feruauit,cui fit iaus & gloria fecuHs infinitis. A noftra enim partejSd nuhieftit iH^ tantumperfonasceciderunt* terfeaorm^ S 3 Gap.V^ Impetut. Telaignita, Uateria telo- rum. 14. QVAKVNDAM INDIjE 7{ja Cap. V* Vm ad ciuitatem Bonas Aeieres primo vertiC fent,quidam muros concutere^ confcendere, vifi runt,quidam ignita tela irt ciuitatem mirerunt,qui- bus aedificia noftra fuccefi funt , eran t enim omnia ftramine contedba , exceptis Ducis noftri ^dibus, qu^teguliserantc6te6tae,itaq5ciuitatemnoftram funditus delerunt. Tela autem eorum exarundinefadaerant, qnx in extremitatibus accendebantur. Habent etiam peculiare aliquod lignum, ex quo tela parare fo- Ient,quae fi accenfa emittantur , nonextinguuntur,fedquicquid corripiunt,maxime fi fl:ramineum id fit^fimul accendunt. QBn&nauesduatuortuniexurebantur,quaeinmari,addi^ midiummiliareanobisaberant. Populusautequiinnauibus iftis erat,cum tormentis &armisdeftitueretur, tumultumqshuncln- dianorum videret , reli(5bis hifce quatuor nauibus ^ in alias tres non procul ab iftis fitas,confugit,in quibus bombafd^eScaliainftru^ menta bellica continebantur. Cuniigitur viderentChriftianinauesablndianis efte accen- fas,emiferunt ni eos tormenta ifta &c inftrumenta bellica. Hoc audientes & videntes Indiani,ftatim in fugam verfi funt, Chriftianis relidis. Hxc omnia acciderunt fefto S. loannis die An' noi535* Cap. VL I^ceperadbis omnibus,popuIus naues rurftiscoil- I fcendereiuftuseft^EtPETRvs quidem Manchos- s A Dux nofter, rec5turam &gubemationem popu- li vniuer/am loHANNi EiiollAs commifit,eumq5 Duceni riobis fuo loco conftituif . E 1 1 o l l A s igi- tur,cum populum exploraret, de 2500 armatis tin- popuius nu- tum56oadhucfiiperftitesreperit,caetei:ifame&aliis miferiisextin- rnmur. aierant,quibusDeuspropitiusefte velit. ^ouum inue- Poftmodum nouus nofter Dux I o li a n n e s E 1 1 o l l a s tum, ao nauiculas , quas Parchkadienes&Podelles vocanc parari iuftit,afiiimpfitque 400 viros de hifce 56o,reliquis i6d viris in nauibus relia:is,vt eas cuftodiret , quibus etiam centuriortem con- fticuit IoANNEMRoMERo,&de cibo in anrtiim riecelfario pro- F^^^^ lpexit,itavtquilibetindiempanisvclfarin^tri^^ veroplusdefideraretjdaliuridepetefet- remptisnam- Hisitaconftitiitis^coepitloaririesEijollascum^oo ftiisarma- gatmu. tis,fluuium P A R A N A V dc nouoperluftrare.affumpto fimul etiam gene- JemporU ctr- fumfiantia. iJouus Dux exercitus. VERISS. T>ESCKIPriO. ff gcneralinoftroDuce Petro MANCHossA,&fpacioduomni meii- liuminregionemlndiaemiliaria s^latam peruenimus. Huiusre- -gionis incolae T y e m b v s vocantur , in vtrocp nafi iatere exiguam fl:ellulamgeftant,ex albis&caeruleislapiilisEidram , hommes funt steiiuUiit procero &robufto corpore,mulieres admodum deformes habent, "M«/iem^/^- non vetulas fblum led & iuuenculas facie enim lacerata font & {an-/omw. guinefemperfoedata* Ciboperomne vitamalio no vtunturquani pifcibus&carne,numero 15000 efTeinhacnationedicuntur.Cum viam. ipfi nos aduentatesvidifTentjper quatuor miiiaria nobis pacifice oc- ^«''''^'''^ currerunt nauicuiis 4oo,quas Canaen &Z/Illen vocant,qua- ^^^^^,1 chri- rum quaslibet 16 viros habebat. _ jiianupadfi- Hx nauiculae vel Zillen ex arboribus fad^ funt, 80 pedes lon- gse & tres latse , remis in aqua propelluntur quemadmodu pilcato- lu fcaphse in Germania, pr^terq quod remi ferre obducti non fun ti Cap. VI L Auibus ab vtraque parte coniundlis, Dux nofter lo ANNEsEii o LL AS,fupremoiftorum Thyembvs, quem Zechera VVassv vocant,indufiumdono dedit, itemq, rubrum pileum , bombardam & eiuC modi res alias,qui nos acceptos in pagum (ecum de- duxit,& fatis cibi expifcibus & carne^nobis fuppedi- tauit. Erant tum rcs noftrae in exf remum fere addudlx difcrimen , ita vt fi nauigatio ifta adhuc 10 dies duraifet, omnib. fame pereundum ^^"^''""^- fui{fet,nam & in hoc itinere de 400 iftis , 50 mortui erant , fed Deus hoc periculum clementer tum auertit,cui fit honos &gloria. In hoc pago c5morati fumus quatuor annis, fed Dux nofterge- neralisPETRvsMANCHossAqpropter varios cotinuofq^ morbos, ^^^'''^ ^^^'^- manus pedeiq? loco mouere amplius non poterat,& in hac nauiga- litJ. tione 40000 coronatos confiimpferat, non poterat diutius in hoc pago fefe continere, rediit igitur cum duabus P arc h ak ad ie nes in BoNAsAEiEREs,ad fuperftites quatuor naues ibi reKdras , vbi acce- ptisduabusnauibus,& 50 virisflifpaniam repetereconftituit,fed Petrus Man^ cum in medio fere effetitinere,morbograuioricorreptuSimifere'^^'# «^fw- periit,cui Deus quietem aeternam largiatun ^ Promittebat autem cum difcedere vellet, quamprimuni vel i- pfe vel naues Hifpaniam aduenirent,duas alias naues Rio della p L A T A Indise miifum iri , quod etiam teftamento fuo fideliter ca- mt,&itafa6lumeft. Cum enim duaeiftaenauesHifpaniamadue- niffent idque Regiae Maieftatis confiliariis fignificatum eiTetjftatim ipfi,Regiae Maieftatis nomine,procurarunt,vt duae nauesaliaso- mnibus neceifariis rebus munitae Rio della plata Indiae mitterentur» ^ Conmtatto. Nammtio m o M QVARVNDJM INDIM "B^EG. Capitaneus harum duarum nauium vocabatur A l v a n z o Gabreto quiadducebatrecQ 200 Hii[panos,&vi6lumadduos annos fufficientem^venitque in ciuitatem B o n a s A i e r e s ad fu- perftites duas naues,vna cum i6aviris,Anno 1539. Cum autem Capitaneus hic A l v a n z o G a b r e t o in In- rulam Th YEMB vs,adDucemnoftrum lo annem Eiio ll as veniffet, ftatim nauis alia , in Hirpahiafn remifta eft demandato & voluntate confiliariorumRegi^MaieftatiSjVtrebusomnibus&de conditione regionis iftius ipfi edocerentur. Pofteahabitocumhoc Alv ANz o Gabreto & Marti- noDomingoEiiolla aliisq, Capitaneis con{ilio,ftatuit Dux nofter IohannesEiiollas populum explorare , reperti funt auteni ex poftris & iis qui nuper ex Hilpania aduenerant 550 viri.lta- que 400 ex his fibi adiunxerunt, rehquis 150 in T h y e m b v s reli- dtis,propterdefed:um nauium.Hisaddebantcenturionem quieos gubernaret , nomine Carolvs Doberim, qui ante hxc tem- pora cubicubrius Regi^ Maieftatis fuerat; His ita peradis , DuceS ifti , cum 400 armatis , odro nauiculis /««/0 para- Parchkadienes, fluuium P A R A N A V ruffus ingreffi funt , & aliom fluuium quxfiuerunt , quem vocant P A R A B o E , cui adha- bitant C a r i o s popuH , apud quos triticum turcicum inuenitur, ^duum^^''^'^' ^^^^^i^^o^i^^^ Mandeochade, cum aliismultis,vt funtP a- dades,MandeochParpie,Mandeoch Mandapo- R e , &c. Radix PADADEspomum reprasfentat forma & fapore, Radix MandeochParpie caftanearum faporem habet.Exra- dice vero Mandepore vinum conficitLir,quodIndianibibunt. mdia- Eli C A R I o s abundant pifcibus & carne, habent etiam oues mu- lorum noftratium magnitudinem ^quantes.Quin & aproS & ftru- thiosaliasqueferaspermultas habent,nec non gallinarurn 6c an- {erum copiam maximani. Soluentesitaqueaportu B o N E s p E R A N s o cum didis nd- ftrisodo Parchkadienes nauibus,primodiequatuormilia- ria conhcientes venimus adpopulum C v r a n d a , carne & pifci- bus veicenterri. Numerus eorum eft 12000 virorum idoneorum ad belium. PopuIushicprioriperomniafimiliseftjTH YEMBis ni- mirum , nanl & ftellulas in naribus habent & procero funt corpo- re,muiieres habent deforrnes , omnes tam iuuenculas quam vetu- las facie kcerata & fanguine femper foedata. Veftimentis etiam iif vejlitm incu dem,quibus Thyembvs vtunturs linteolo nimirum goftjpino ab vmbilico ad genua dependete,vt fiipra did:um. Hi IndiaLni mul- tis abundant iutrarum peilibus , nauiculas etiam multas habent qilas CANAENvelZiLLEN vocant. Comunicabantnobifcum pro paupertatula fiaa pifceSjCarnes & pelies. Nos ipfis contra,vitra, corallia i fpecula , pe(5lina, Gultellos & hamos quibus pifces Gaipiun- turred^ Vimm cum. Oues fiorum. Tera Cario fanda. Telles. termUtdtw Mercmm^ VERISS. T>ESCRIPTI0. if tur reddidimus. Manfimus apudeosbiduum integrum, pofteado- naruntnobisduos Carios qUierantiprorumcaptiuij vtiterno- bismonftrarent,&inlitiguanosiuuarent. ^ ^ Poftmbdum perreximus ad populum alium,qui vocatur GvL- GAisEN,horum nunierus eft 40000 fortiumyirorum, viuunt pifci- bus&carne,fteilulisnaresexornant,abfunt a Cvrandis 30 milia- ribus, vriactim Thyembvs & CvRARDAslinguaVtunturimlacu quodam habitarit cuius lorfgitudofexriiiliariumeftlatitudoverb quatuor,adfiriiftrumIatusfluriiinis Paran Av. Apudhosqua- tuor dies manfimus, nam & ipfi nobis quod habebant pro pauper- tatulafuacommunicabant^&nosviciiTimipfis, ^ ^ inde profeari toto 18 dierumfpacio populiirii nullum inueni- mus,p6ftea teperto fluriiirie,iri mediam regionem labete,magnani hominum riiultitudinem inueriimus , qudrum numef Us excedit 18000 bene armatos . Hi cibum alium quam pifces & ^arum carnis, non habent, & Machkverendas Vocaiitur.Confpi^luntur a^ pudeosnauicukCANAEN velZiLLENquamplurimas. ^ Pro more fuo nosbene exceperunt,cdmmunicantes nobifcurii quicduid habebat. Habitarit ad alterum,hoc eft, dextrum latus flu^- mini^ P A R A N A v , lirigua prorfus aUa vtuntur , ftellulas naribus af^ fixas habent, corpore furit procero , mulieres habent deformes ^ ab^ funt a G V L G A I s s E N 67 miliaribus. Cap. VIIL Vm ibi quatriduum fuiffemus , inucnimus in litto- I re fluminis ferpentem ingentis magnitudinis, 25 pe- ' des longum^craffum vero inftar alicuius viri, cblore riigro & flauo , queni tornietis rioftris bellicis inter- Ifeciriius. ItaqUridiini valdemiratifunt,nunquam eriini antea ferperite tantse nlagnitudinis viderant. Hic ferperis,vt referebant,Indianis multum damrii intulit* lauarites D^w^^ enim influmirie cauda circumuoluit , & fecu abdu6tos iri aqliarii^ ^Z^'"^ deuorauitipluiinios enim periifleaffirniabantvtignotumfitqub deuenerint. Ego fert^enteni hunc diligetei: intUitus & riienfus furii, ^^J^ Vt longitudinerii & latitudirieni eitis probe fciam. , . , du^'""'^., ' Hunc ferpenterri poftea Indiani pr^pararurit in ciburii, & car^ riemeiusaiTamelixamqueiri aedibus fuiscomederunt. Hincdifce- dentes in flumine Paranau itinere quatuor dierum ad nationem quaridam,qu2e vdcatur Z c h e m i a i s c h S a l k a i s c h cperue- nimus,honlinesfuntbi:eues&craffi^folispifciblis&melieViuunt^ nudidnines^cuiufeunquesetatis&fexusffiltjiricedunt,^ 2« ^^- iiihilhabearitqudpuderidategant. , . Bellum gerunt cum Mag hk vrend as fupf adiais pdpulis,feras fc nabent i8 QVAKVNBAU INBIM %EG. habent ccruos,apros, flruthios & cuniculos , glirium inftar ftd cau- dis tamen carentes. Populus hic i6 miliaribus aMACHKVEREN- D is abeft,hociterconfecimusfpacioquatuordierum,pernoaem tamen vnam tantum ibi commorati fumus , nam & ipfi quod co- tmones. mederentvixhabebant,populuseftlatronibusapudnos nondifTi- milis. vugm inter Habitaut 20 miliaribus ab aqiia , ne ab hoftibus opprimi facile q^e^^^^-^^ocautemtemporequmque diebus ante nosadmareve- rend<^, ' ncraut, vt pifcarentut, & fefeadbellum coutra M A c H K V E R E D A s praepararent. Numerus eorum 2000 eft vif orum. Hinc difcedentes adnationem peruenimus qu^e vocatur Ma- PENNis. Numerus huius nationis eft loooo virorum, habitant hinc inde di(perfi,in terra 40 miliaria in longitudine latitudineq, haben- Mapennisna- tc. PofTuntduorumdierum Ipacioin terra mariqueomnesconue- mi^us Mda. nire , plures habent G a n a e s vel Z i l l a s , aliis nationibus quas haaenusvideramus.Etinvnaiftarum C an aen vel ZiLLEN,2o 'perfbnaefederepoftunti «St» , Populushicmaquanos hoftiliterexcepitcum 500 C a n ae n vel Z/iLLEN,iea tamenparumobtinuit,multos enim fclopetisin- terfecimus,ipfis nunquam ante haec tempora vifis , quemadmo- dum neq5 Chnftianos vnquam viderant,cum autem ad sedes ipfo- rumveni(remus,parumipfisnocerepoteramus,fit3eenimerantin- tegro miliari a flumine P a r a n a v , vbi naues noftras habebamus, &pagumeorumcopiofa & profunda aquacingit,itavtdetrahere ipfisparumpoftemus. n^^^UHt. t^i^en 250 C A N A E N vel Z I L L E N , cafquc igne dimm. perclidimus,nec audebamus etiam procul anauibusnoftrisabire, periculumenimerat,neipfi nauesnoftrasabalteraparteadoriren- mmns in tur.Reuerfi fumus igitur ad naues noftras, pugnare ipfi & bella gere- , ' renonnifiinaquapoftimtfolentque. Adpopulumhunc MAPENNis,afuperiori Ioco,vbi proxlme rolueramus,ZcHEMiAs SALVAiscHo,95niilIiarianumeratur.Hinc difcedentes,odo dierum fpacio ad fluuium Par ab o r peruenimus. Huncfluuium ingreftiplurimam turbarri inuenimus qui vocatur KvEREMAGBAs.Hiquodcomedantpraeterpifces&carnemnonha- bent,abundatetiamregio ifta fiHquisveIfoenogr^co,itavtvinuin etiamindeconficiantquodbibunt. ' Hicpopulus admodum humanum fefe nobis praebuit attulit- queomniaquaenobisad vidumneceftaria fuerant,Hominesfunt corporeprocero &robufto tam viri quam mulieres. Maresexiguumaliquodforamen in naribushabent,incjuod ^ares p/ttta- intctdum plumulam aliquam pfittacorum pro ornamento infere- ^'^^^^^/^'«''■refolent^mulieres faciem caerulei coloris lineolis illuftrarefolent, quxnunquampoftmodum deIeripoftunt,pudenda linteoIogo{3 fjpmo \ VERISS. DESCRIPTIO, jp fypinoab vmbilicoadgenuavfquedemiflb,contegunt.Numemiit a aidtis MAPENNisad hofce K v e r e m a g b a s 40 milliaria,noC quetriduumapudipfbsviximus. Inde peruenimus ad nationem quandam , quae vocatur A y- ^ G A I s . Hic populus fimiliter pifcibus & carne vefcitur, vtriufque fe- xushomines,procero funtcorporesmulieres form^iuntelegantio* Mttimes vti* ris,fucat5e,&circumpudeiidavelatae,morequofupra. «?'*"^^^- Cum ad eos veniffemus , armaipfi capiebant, nobis bellum in- ferrevolentes. Itaqj noscum hocvideremusimploratodiuinoau- xilio , inftruximus aciem noftram , terra marique cum ipfis pugna- , turi. Et multos quidem ipfbrum interfecimus , ex noftris autem 15 viri ceciderunt,quibus Deus propitius efto. Hi A Y G A I praeftantiffimi limt milites , fi pugnani in mari re- optmi mm^ ipiciasjfedterratamennonmultumpra^ftarepoftlint. tesmndM. Deduxerant ipfi prius in locum alium vxores & liberos fuos, cibum vero & res alias occultaranr, ita vt obtinere nihil apud illos poflemus. QuidautemipfistandemacGiderit,paulopoftaudietis> pagus ipfbrum flumini cuidam adiacet , quod vocatur I e p e d 1 1 , labituradlatusalterumfluminis P ar ab o r, prouenit ex monti- busPERvdetiuitateDvECHKAMiN. Ad hofce Ayg ais adi- diis KvEREMAGBAS35 nliliaria numerantur» ^ V Cap. IX. Eli6tis poftea hifce A y g A 1 s peruenimus ad natio^ nem Carios, 50 miliaribus ab Ayg ais diftan- tem. Ibi tandem triticnm turcicum iniienimus, vel T^rttkm tw Meiis (5cMandeo^hade,Pad ades,Man-"'^'^'^' deochparpii,Mandepoere,Mandv- ris,VVac HEKVi&c. Quin & pifces&carnes, ceruos,apros,ftruthios, oues Indicas, cuniculos, galiinas & anfereSi Mel etiam habejit ex quo vinundiconficitur, &gofljpijniagnarn vMenfnel copiam. Hi C A R i o s amplam habenf regioil^m 366 fere miliarialon- cmotttm rt- gam , homines flint non ita proceri , (ed corpulenti j qui prae aliis fii- «^^*^- ftinerelabores &periculapofrunL Mares labia habent perforata ^ geftarttes in fofaminibus iftis cryftallum fului coloris > ipfbrum hngua P a r a b o r didam , loii- tyyfi^in gamduasfpithamasj&lataminftarcalami. ^'^*'*'' Vtriufquefexushomines cuiufcUnquefintaEtatis j riudi irice- dunt.Etpaterquidem apudeosfiliam,maritus vxorem quseminus ^Hi^e & vxd^ eiplacet,venderefolet.Quin&fratef fororem vendere aut permu-''^'^^''*^''* tarepoteft. ^ Et precium mulierum eft inditfiuni vel culter vel ligd,vei aliud idgeneris* - C 2 ■ Hi 2d ^:ARFNDJMmDIjE%^G. ^.&p«7r<,>*- Hi C ARi o s vefcuntur & humanis carnibus,quatenus eas habe- repoflunt, itaqj quido in bello hoftium aliquem capiunt , eum cu- ■sagimtio ho. lufcunq, fexus & a^tatis fit, prius faginare & pinguefacere folet ea ra- mmum. tione, quaiu Germaniafuesfaginantur. Quodfi veromuHere Tomofi mu. chram & formofam quis capiat,eam in fuum vfum fibi aliquot an- imes ma£ta- ^os retinet,peccante vero ftatim interflcit, & quafi nuptias celebra- turus amicos fuos ad conuiuium de hac muliere paratum inuitat* Senio tamen confedli ad mortem vfque laborare Goguntur. HiCARios maiora,quamreIiquiregionis Rio della plata incolaeitinerafacere folent.praeftantiffimimilitesfuntinterra» Ci- uitates&pagiipforumadflumen Paraboe eminentes cernuntur, ocpagus ipiorum olim diaus eft L A M B E R E. Ciuitas ipforum cum duobus Pallas aite , ex lii^nis extruda mmioM. eft,quorumJingulalatitudinemviri2equit. Etvna Pallas/ite ab altera 12 paffibus diftat , Iigna in terram defoffa, eminet fo per terram tantaaltitudine,auantamquisgIadioa{fequipoteft.Habueruntet- lam propugnacula foffis & moenibus vndiqj cinc^a,pr£eterea etiam matagema. adpaflus 15 ab iftis moenibus foueas multas fecerantbeneprofun- das,in quibus haftas ligneas admodum acutas,qu^ tamen non pro- . minerent,occuItarant , has foueas ftramine &ramufculis arborum contexerant,terra herbida fuper impofita,in hunc finem , vt fi forte Chrifdani C a r i o s perfequerentur, vel ciuitatem ipforum impu- gnarent,in foueas iftas caderent. Sed hafce foueas fibiipfis pararant, nam & ipfi tandem in eas funt proiapfi. CumenimDuxnofterIoHANNEsEnoLLAs,vniuerfumpopu- Ium^xceptis6ovirisadPARCHKA,DiENEscuftodiedasrelidis,)or- u^enoh- dmaffet,&infi:ruaaacie ad c^iiitatem ipforum L a m b e r e profici- • lceretur,ipfi tanto interuallo quo fclopetispertingerepoteramus, nos cum exercitu fuo,cuius numerus erat ^dooo arcubus & fac^ittis PaRCHKADIENES pommm. p.oft^^s rurfus conferremus,fe nobis vi6tu & rebus neceffariis a- liispro^peduros, vt quam primum difcedererurfusafuaterrapof: fcmus. Sin minus,fe hoftes noftros acerrimos futuros. Sed nobis, vt ' hocfaceremusperfuaderenopoterant,placebatenimnobisadmo- dumregioifla,&cibusquphomines ifti vtebantur, maximecum quatuor annis integris nihil panis habuilfemus , fed tatum pifcibus & carne vixiffemus. Arreptisigiturarcubus&armisfuis C ARii,noSvementesho. Miter excipieban t , nos vero parcere ipfis volentes , ter denunciaui- mus, vt pacem feruarent, futuros enim nos ipforum amicos no ho- fi:es,fed ipfi hac denunciationem plane fpernebant , nondum enim fclopeta bombardas & arma nofira guftarant. Itaque cum propius - acceffiifemus,tormenta noftra in ipfos emifimus,qui audientes fo^ num iftum,& videntes populum in terram prolabi,nuIIa tamen vel fagitta VERISS. DE SCRIPTIO. ^-m fagitta vel globo fed vulnere tantum in corporibus deprehenfo , ad- mirati funt valde,& attoniti fuga fibi confulere ftatueban t. Prope- ^^'1 j:abant igitur quam maxime poterant ad pagum luum,o<: inter pro- panomm., perandum feftinandumque ducenti fere G a 15.1 1 in fupra didas fo- ueasfiintprolapfi. Cap, X. Oftmodum pagum ipfbrum aggreffi fumu§,Ied ipfi carijcuchrh nobis pro virili in tertium vfque diem reftiterunt.^^^l^/'"" Tandem autem cum de vidoria defperaret , & vxO- ribus liberifque quos lecuminpagohabebantme^ tuerent,gratiamimplorabant,promittentes feno- carijgratkm bis in omnibus gratificaturos,modo ipfis vitam lar- ^'^^"^'^^^' giremur. AdducebantetiamDucinoftro Iohanni EiioLLAs,iex mulieres,quarummaximanatu,eratanndrumo(5todecim. AflPerebant ei etiam lex ceruos,& feras alias,rogantfcs vt cum i- ^arij mumrd pfis maneremus , adiungebant etiam cuilibet militi duas mulieres, fi^afj^offer^t. quse ipfi lauando & coquendo inferuirent. Devidunotis&rebusneceifanisaliisabundeprofpiciebant, carijarcenfi Sicigitur inter nos & hoftes noftros Gario s pax firmata eft,quo fa-f^^f^^^''* €to Gogebantur nobis propugnaculum feu arcem probe munitam ex lapidibus terra & lignis extruere , vt fi forte eos rurfus tumultum cxcitare accideret,eflet vnde nos tueri poflemus. PagUmhuncGARIORVM,dieNO-STER SiGNORA DESVMSION NoPrSi^nd- cxpugnauimus, Anno 1 5 3 p^quam ob caufam adhuc hodie nomen ^¥i*»ifion. Jioc No sTE R Si G N o R A D E s v M s 10 n, obtinet. Inhacpugna ex noftris ceciderunt 16 viri. Manfimus auteni mmertMchri ibiduos mefo. AbAicAissEN adhofce Garios 30 fimtmiliaria.-/^''*"'''^^'^^"» Abinfula yero Bone speransoj hoceftj bon^ spei, vbi Th y e M^2rmT^^^^~ B v s liabitant,circiter 355 rniliaria. Pad:um autem cum hifcepopulis Garios & foedus fecimus FKdus cum ipfis promittentibus quod veilent nobifcum focia armacapere,& ^'^'^^^- cum 8000 viris contra di6tos AiGAissEN pugrtare; HisitaperadI:is,afi'umpfitDuxnofter 300 Hi{panos,&di(fI:os hosGARios ,reuerfufque eftper3oiftamiliaria,terrapartim&ma- n,adfupradid:os Ai c ai s,aquibushoftiliter&male,(vtdiximus) acceptieramus. Gqp in iftufn locum veniffemus , aggrefii fiimus eos in sedi- buseorumincautos,cum adhuc dorrnirent,matutino nimirum ^igauachrh tempore circa tertiam & quartam horam , G a r 1 1 , enim , eos dor--^^'*'^'* ^^^^^1' micntesexplorauerant,interfecimusigitur omhes fimul homines nulii aetati parcentes,ita enim apud G a r i o s moris eft,vt palmam ^'^^^ mifenH in bello obtinentes nuUa mifericordia tangantur,fed ornnia interfi- ^pjjkZ ciant&euertant. G 3 ■ Gapi 22 Uandatu Re- gis. Delndianisin gratiam reci- fiendis. Cibus popuh fum. Quinque na- ues frumento A/tatico onu- Cibm Cbrl fiianis fuppe- ditatur. QVARFNDAM INDI^ %JG. Cap. XI. Ofteaaccepimus fere 500 nauiculas C a n a e n vel Z I L L E N ai6tas. Accenfifque omnibus pagis quos inuenimus , multum damni dedimus. Poft 4 men- fes veniebant,quidamex A i g a i s,quitum tempo- ris in pugna no adfuerant. Hi gratiam pe^ebant , ita- que in gratiam €os Duxnofterrecepit,iuxtaman- datum Regi^ Maieftacis, quo cautum erat vt Indianis fidem fallen- tibus ftmel atqueiterum idcondonaretur,tertio autem fallentes in perpetuam {eruitutem redigerentur. His pera.dis reuerfi fumus ad ciuitatem nofter Signora defum- fion , hoc eft 5 affumptionis Marise, & ibi adhuc fex menfes quieui- mus, interim interrogari iuftit Dux nofter IohannesEiiollas hofce G a R I o s de natione alia,quae vocatur Peiiemba s.Qui re- fpondebant, a ciuitate fua Desvmsion abeffe Peiiembas ipo miliaribus,afcendendo ftumen a r a b o e. Porro iuftit eos Dux nofter interrogari, an etiam populi ifti P E 1 1 E M B A s vidum haberent, & quibus rebus viuerent , qualis i- tem populus,& quse conditio ipforum effet. Ad haec refpondebant, Peiiembas vi&um alium non habere quam pifces & carnem. Item foenograeci vel filiquarum copiam , vnde farinam conficiunt qua pro cibo vtantur,quih & vinun;i ex hifce filiquis eos parare fatis dulce^ Et illud quide vinum eundem cum mulfb cuius in Germa- nia vfiis eft,faporem habet. Hisperceptis &auditisiiuflitDuxnofter,vt Carii 5 naues fru- mento Afiatico,&: aliis ad vi6tum neceffariis rebus implerent , & id quidem intra duos inenles facerent,interea enim temporis velle ct- iam (e cum fuis viam adornare,vtprimb quidem adpopulum P e t- lEMB ASjpoftea ad alium G arc hkarais ch vocatum,profi- cifcerentur. Et G A R 1 1 quidem fe in omnibus morem gerere , & manda- tum Ducis noftri fideliter excqui vellepromittebant, Dux vero no- fter reparari naues fideliter procurabat, vtaditerpropofitumnihil deeffet. ^ , Omnibus igitur in hunc modum paratis,conuocari popuium Dux nofter iuftit,& de 400 armatis, 300 accepit,reliquis loojn dida ciuitate Vardelless E,hoceft, no ster Sig nor a Cesvm- s I o N vbi G A R I o s populihabitant,relidis. Gum his 300 , ifto lo- co foluimus,&: confedris quinis miliaribus femper pagUm aliquem didorum G a r i o s ofFendimus , qui ad fluuium P a r a b o r ha- bitant. Hi in itinerefuppeditabantnobisvi^tumneceffariumfpi^ces nimi- _ . VERISS. DE SCRIPno. ii niiiiifum & cames, gallinas,item anferes, oues Indicas, & ftrutliioSc Cum autem ad vltimum populorum Carios pagum venire- mus,qui vocatur VVe yb in GEN,&8omiliaribusaciuitate No- sTER SiGNORA DEsvMsiQN, abcft , profpcximus nobis de ci- bo & aliis rebus nece(rariis,qu,antum quidem fieri potuit. Indeperuenimus ad montem qui vocatur S.Fernand o,& ^onsteman^ fimilis eftilli quem Bagenberg vocamus, ibi inuenimus diclos "^^* illos PEiiEMBAs,i2miIiaribusaVVE ybingen diftantes.Hino- bis pacifice occurrebant , & amice nos accipiebant, fed fimulato ta- men animo,& falfo corde^vt audiemus. Deducebant nos in aedes ftias,& proponebant nobis pifces , car- nem & iiliquas in cibum. Permanlimus igitur 9 dies apudhofce PEIIEMBAS. PofteaiufliteosinterrogariDuxnofterdepopuIoCARc HK A- de R E I s s o, qui refpondebant,fe certi aliquid de ifta natione comme- ^^^'^'i^-^^^P^ morare non pofle,audiuifte tame,eam procul a fua terra,in quadam regione, auro dc argento abundante habitare , fed fibi vifum efteJie- minem. Referebantinterim etia Carchkareisso efte homines albos, ficut & nos Chriftiani,abundarecibo,frumento Afiatico,M an- deoch,Mandvis, Padades VVachekev, Mandeoch Parpii, Mande o c H ADE^ Mandep ARE, & aliis radicibus , carnibus item de Indianis ouibus. Amne , quod animal,formam afini refert, exceptis J^^firipth pedibus qui vaccaru pedibus fimiles funt , pellem habet admodum ^''^^f crallam & dura. Reperiri praeterea apud eos multos ceruos , cunicu- los,gallinas & anferes,fed neminem inter P e 1 1 e m b a s effe affirma- bant,quihaecvidifretjOmniaenimexaliorumrelatufehabere. Nos tamenpoftmodum rem omnem cognouimus & experti fumus. Gap. XI L Ofte^poftuIabatDuxrioftervtaiiquiexiftisPEiiEM- B A s nobifcum in iftam regionem proficilcerenturj quod ipft nullo modo recufabant, ftatimigiturfu- premus Peiiembas 300 Indianos Duci noftro ad- ^immhm M didit, quicumeoirent,&cibum aliafque resneceC farias portaret. lubebat igitur Dux nofter vtpopulus C; lefeaditerpararet,quod poft: quatuordicsingredidecreuerat,&de quinq, nauibus noftris tres quidem confringi madabat, duabus au- tem quae fupererant 50 milites imponebat, qui quinq, menfibus ibi cas in abfentia fua cuftodirent. Addito mandato, vt fi interea tem- ppris Dux nofter non rediret, cum duabus iftis nauibus , rurfus ad ciuitatem NosterSignora desvmsion nauigareirius. Ac- ciditautevtapudiftos Peiiembas (5menfibuscomorantes,nihilde ^ rioftre 2^ QZAKVNDAM. INDIjE %J.G, hoftroDuccIoH ANNE lEiioLLAs audircmusJtaqiiecumcibo deftituerernur , toadti fumus cum dato nobis giibernatore M a r- T I N b T H b M I N G b E I i o L L A b rurrus ciuitaterii S i g n o r a pe- tere,iuxta niandatum rioftri Ducis. Quorriodo auteni Diix riofter loAi^NEs Eiiollas iter fuum perfecerit , iibet iam J)aUcis anriotare. Priricipio aPEiiEMBAs foliieris, venit ad popiilum , qui vo- catur N A p e r v s , hi amicitia iuridi funt cum iftis P e 1 1 e m b a s , pr^ter pifces 5c carnem nihil h^bent,populus eft adniodum ingens. ExhisNaperisaftumpfitetianiquofd^m,quiiteripfi ^ pergens multo cum labore , egcftate & periculo riiultas riationes chrijiianm peragrauit,in quo itinere dimidia fere Chriftianorurii pars riiortua mnere mor- [^^^ i^^^^^q cum ad populum P E II s s E N N A s veriiffet vlterius pro- ^Zn piusvl crredi riori potuit,fedcu pbpulo fuo , (exceptis tribus Hilpanis, quos apudPeiiflennasaegrotosreliquit) recedere coadus eft; ReuerftisigiturS alvomend o,hoceft,I^luus &incolumis; quod adfuam perfonam attinet, Dux nofter I o h a n n e s E n o l- LAS ad NAPERos,ibiadtertiumvfquediemfubftitit,propterea quodpopulus admodum debilitatus e(fet,&ipfirebus terenecef fariis omriibus deftituerentur. Cap. XIIL irauduietum ^^^S iEtcrum Naperii&IPeiiembas, confiHo inito cori^ indorumcon. | clufetant , DuCCm nofttU I O H A N N E M ElIOLLASCUm fuisinterficere'jquodetiam fccerunt,curiienirriDuxno- ^^^"'^ fterloHANNEs EiioLLAS v^a cuih fui^ a N A p E Rii s ad P E 1 1 E M B A s proficifci vellet , & riiediu iam iter confeciffct pras- ter expediatioriem iniylua^per quam Chriftianis eundum erat, a Naperiis&Peiiembas canum inftar furentibus , oppreftiis, chfiftiani ^ cum omnibus quos fecum adhuc habebat Chriftianis, mifere^ mfere inter- ^^^^{^^iius eft , iti vt uc vuus quidc effugerit , quorum ariiriiis Deus mpth propitiiis efTe vdit , Nos autern quiriquaginta qui Nofter Sigriora defumfion cmi- tatem profe<5ti eramus , 6c aduentum noftri Dticis ibi expedaba- mus,cUm hoccogriouiftemusjexporienteribbisreni omrieriiln- ««m^.di^noquodam,quimancipiumIoHANNis EiioLLAs pi^me- chnftianoru ^onx fuerat,qUem ipfe E 1 1 o l l a s a Peiiffeririis popuhs acceperat, intentu. ^j^^- ^ ^^- ^ proptcr Hnguam parfum erat ) rion poteramus ei fidem peromriiahabere. ^ . , . . ^ Cbmmoratifuriiusigiturperannum indid:a'ciuitateNofter Sionora , fed percipef e de rioftris militibus relationem nullam po- tmmus excepto,quod C a r i o s populi rioftro Gubernatori Mar- T i N o D b M I N G o 1 n o L L Ai indicarentirunidrerii ipargi,ducem noftruiii m t am ium m kw ■jiju,!. VERISS. DESCRIPTIO. i/ noftrum cu Chriftianis omnibus a P e 1 1 e m b a s effeinterfedum : Nos tamen credere hoc no poteramus , donec id a quodam Peiiem- basconfirmaretur. Poft duosigiturmenfes^aduenientes C arii, adduxerunt ^d gubernatorem noftrum Martinvm D o m i n g v m EiioLLAsduosPEiiEMBAs quos ccperant. Qui quidc j aguberiiato- re noftro his de rebus interrogati,conftanter negarunt fe quicquam de ifta c^de audluiffe , affirmantes Ducehi noftrum ciini populo p«/mi^«ESCRTPTTO. Sed interedendum ^ prorumpebant T h y e m b v s qui fefe in sedibus abrconderantj& eos ita tra6babant,vt nemo euadere poffet, exceptovnicdpueroquivoGatur KALDERONiDeusipfiseftopro- pitiuSjArheri. Quin etiarii eodem tenipore ciuitatem hoflram obfidebant circiter loooo Indiani, eam expugnaturi ^ quod tamen ipfis Dei be- neficiononrucce(lit,quamuistotos 14 diesin6bfidionee{rent,& ' impetu^horileuesdienodteq? feciffent. Fecerantipfishacvicelon- gas haftas,quas tamen a Chriftianis acceperat i cum illis pugnabant & refi ftebant nobis acriten Accidit autem j vt n6d:e quadam fummis viribus irruptioneni facerent,&: ignem iri aedificianoftraproiicerent^quo vifoaccurrit centurionofter Antonivs Manchossa cum Rhomphaeaadpor-^»^''.^''^*^^^!! tam quandam,ibi abfconderant fefe quidam hidiani ^ vt videri non fj^^jf'^^^' poftent^hi lanceas in eum fuas mittentes,mediurh confoderunt, vt ne verbum quidem amplius loquereturj Dcus mifereatur animae u pfius. • Sed Jndiani quidem diutius (efe fiiftentare rion poterant , d^ fiituebantur enim omni cibo, itaque relidra noftra ciuitate difceile- runt. P6ftea adueniebant duse Bbrgentin nauiculae cibo onu- ftse, quas Dux nofter exciuitate BonasAeieres nobis miferat vt ibi eius aduentuni expediare nielius poffemus. Gaudebamus igi- turnosquidem,fedquicum duabus Bbrgentin veneraritjdo- lebant admodum vicem Chriftianorum a rioftra parte occifbrum. Conclufimus igitur communi confilio , non diutius in corpori^ tdnfttitm Chiifti apud T h y e m b v s conlmorari , & corilcenfis nauibus , o- irines ciuitate BonasAeieres petiimus & ad noftrum Duceni M A R T I NVM DoMiNGoEiioLLA peruenimus i qui quide ad- chripdmiH iientunoftro ftupefad;us,dolebat admodum cladem p6puii^riec "'^"''^^^0*"^ quid raceretlciebatjliquidem oc victupropemodum omniiam de- nmnu ftituebamur. Caeterumcuriis diesinBoNAs Aeieres fuiftemus,acluc- ' riit ecce nauis quasdam ex Hifpania cui nonien eft C a r a b e l l e, quae referebat riauem aUam veniiTe ad S. Catharina M,cuius Dux vocaretur Albervnzo Gabreto habens fecum 200 ar- riiatos ex Hifpania aduedios. Hoc cum addiuiftet Dux riofter,iufli t praeparari ex duabus iftis riauibus , nauem Vnam^quam vocant G a l i o n , & mifit eam pri- riioqUoqueterriporeadS. C ATH ARiN AM in PrIesie LLjfitarri 30 miHaribus a ciuitate Bonas Aeieres , addito ei gubernatore , cui nomeri erat C o N s s A I L L 6 M A N c H o s s A. Huic finiuHn man- datis dedit,vtcum adS. CATHAR.iNAMinPRiEsiELL veniret,^ riauem fuarri oi}^za, MANDEOCKi& siHis vi Aualibus pro fuo ar^- bitrio impleret. D 2 ^oto ^ 2§ QrJRVNDJMINDIjE^JG. ^ PoftuIabatigiturGubernatorhicCoNsAiLLo Mancmossa, fi. biaDucenoftrofexmilitesconcedijquibus fideretutbpofTet, quo impetrato , aftumpfi t me , vna cum fex Hifpanis > caeterorum autem militum & nautarum erant viginti perfonse. Soluentes autem ex ciuitate B o n a s A e i e r e s , fpacio vnius menfisadS.CATHARiNAM peruenimus,vbiinudaimusdid:amna- ^ uem quae exHifpania aduenerat,&Ducem eius Albervnzo Ga- BRETo cumpopulofupradi(^o.Laetatiigiturfumusadmodum,& duos menfes ibi permafimus, implentes mterea nauem noftra Ory- za, Mand E o c H & frumento Afiatico, quantum capere poteramus. Soluimus deinde cum duabus iftis nauibus , & Duce ifto Albe- rvnzo GABREToatquevniuerropopulo,S.CATHARiNA adciuita- temBoNAsAEiEREsprofe(5luri,&peruenimus2omiliariaadfiuuiu t)efmpm >Paranav V V A s s V . Hic fiuuius in ingreffu habet in latitudine 40 nltu'^''^ miliariaquaElatirudo 80 miliariadurat,vfq5adportum S.Gabriel didum, vbi fluuius hic in latitu Jiiie habet 8 miUaria. . ■ • ■ Cap. XVI.- ' ■ Vmigiturvt dixi,2o tantum miliaribus abeflemus ^^abhocflumine,circavefj:>eram quae praecedit diem gjMomnium fan6torum,conuenerunt rurfusduaeiftae naues,cumquealteralterum interrogaret, an in flu- ^^4| mine P a r a n a v eftemus , refpondit nauclerus no- fl^^ fter nos in flumine ifto efie , nauclerus autem alter dicebat nos 20 adhuc miliaribus a fluminc ifto abefte. Cum enim in mari duae vel plures naues fimul nauigant , folent ms&m- ifti]efempercircavefperamcongregari, vbi alter alteruminterrogat fuetudo nau- q^q^ miliaria confeeerint,& quo vento ea no(5le vtivelint,neni- mium leparentur. Poftea interrogabat nofter nauclerus , alterum , an fiaa naui fe feqiii vellet,qui refpondebat , fe in mari manfurum ifta no6le donec prudenm oriretut , nec velle fe nodu ad httus appellere. Hic nau- pium. clerusprudentioreratnoftrovtmoxaudietis. Cum autetn nauis noftra relida altera progrederetur, experti mais 4/^a^fumusmaximavimventorum,itavt circiterhoramduodecima,m deferit. prij-^^j^ nodlis , terrauobis appareretpriufquam anchoram no- ftram firmarepolTemus. Cum igitur nauis noftra in terram fiue fcopulum allideretur , & mufragtum. nosadhucmiliarevnumalittoreabe(femus,aliud quidem confilij inuenire non poteramus,quam vt rebus noftris Heo commendatis, diumam mifericordiam imploraremus. Hoc facientes ecce allifa ad fcopulum nauis frangitur,pereuntibus in mari 15 viris & 6 Indianis. Aliqui tamen arreptis afferibus euaferunt. Ego & qumque alij malo VERISS. BESCRJPrid. ■ ,2^ .adliaerentes faluati fumus, fed de 15 iftis perfbnis , neminem amplius vidimus,DeusiprorumanimispropitiuseiTevelit,Amen. Poftea coad:iiumus 100 miliaria pedibus conficere , donec ad portum S.Gabriel veniremus,carentes omni vi6LU,qui cum vcfti- metis & rebus noftris aliis in naui perierat, & radicibus & aliis ex ter- raibinafcentibusnosinterim fuftentantes. Cumigituradpoitum J S. Gabriel veniftemusjinuenimus ibi fupra nominata naucm,qii(^ ^.cM^er cum Duce fuo 30 diebus ante noftrum aduentum eb venerat. ^ ^'''^"^* NofterveroDuxMARTiNvsDoMiNGoEiioLLA cognitohoc mfortunio admodum turbatus eft,nec cogitarealiud potuit, quam ^'^'"'^ ^ omnes nos in mari periifte , itaque & vigiliis &precibus pro falute ^lJ^''^"' nimarum noftrarum fupplicare 6c intercedere fiios iuftit. Cumque in ciuitatem Bonas Aeieres veniremus, vocauit ad fe Dux nofter Martinvs Domingo E i i o l l a gubernatorem quem ablegauerat, & Pilottam fiue nauclerum, volens de nau- ^.^'"'f'* ^ P^- clero fupplicium fumere. Et fuiftet quidem ipfe fulpenftis , £d mul- JJ^^'" torum interceftione & precibus liberatus , cogebatur quadnenium in nauibus B E R G E n T i N manere. Cumigitur,omnispopuIusinciuitate Bonas AEiEREsconue- nifTet^praecepit Dux nofter praeparari nauiculas Be RG E NTiN , & con- iundbo vniuerfo popuIo,maiores iftasnaues exuffit^ferri^i tamen co- feruauitatqj repofuit. His itaperaclis profecti rurfas fumus ad ciui- tatem Nofter Signora defumfion , ibiqj biennium commorantes, refblutionem & mandatum Regiae Maieftatis expecflauimus. Interea venit Dux quidam alius ex Hifpania nomine A l b e- RvNzo CABEssAdeBACHA. Huuc Rcgia Maieftas gubernato- remquatuornauium (ex quibusduaemagn3e,&du32 Karabel- L A erant) 400 armatis & 30 equis dederat. Hic cum ad portu quen- dam in P R I E s I e L , qui vocatur VV i e s s a 1 1 , vel ad portum cui ^'^''Pi pou nomeneft S.C ATH ARiN A,vnacum fuis veniiTet^conftituitfibi ^^' devid:u&rebusneceftariisaIiisprofpicere,emifitqueduas Cara- B E L L E ad od:o fere miliaria ab ifto portu,ad emeda vidrualia , quas Carabelle inges in mari tempeftas oppreftit , ita vt exceptis ho- ^^^uesfuh^ minibus,ambaeinterierint. Hocinfortunium cumDuxillecogno- "'^'^* uiftet,no audebat fefe amplius mari committere , maxime cum ma- iores iftse naues admodum ruinofae eftent,itaque illas confringipr^- ^^^Msfmn^ cepit, & tqrra ad nos Rio della PLATAin ciuitatem N o s t e r ^^"^^^"^' ' Si G NORA circa flumen P arab o E fitarn profedlus eft,aftxrens {ecum3oo miIites,qui.de4oo remanferant, reliquis fame&morbis dirisftiblatis. Hic Dux in itinere odlo menfibusfuit,&aportuifto S. C a- T H AR I N A ad ciuitatem Nofter Signora defiimfion 500 miliaria numerantur. AfFerebat autem etiam ex Hilpania degubernatione fua , Regise ^ , D 3 Maie^ : t : I Guhcrnam Maieftatis mandatum , poftulans vt Dux nofter M a r t i n v s D o- fuprmi D«- M I N G o Ei I o L L A gubemationem & iniperium fibi plane cede* ^^' ret^&vniuerruspopulusribiimpofterupareret.HuicrequifitoDux nofter Martin vs Domingo Eiiolla cum populo fuonon rcpugnabat , modo certis & illuftribus documentis probare poftct hoc imperium a Regia Maieftate fibi datum,verum documenta ifta extorquere nenlo poterat,itaque facrificuli & duo Vel tres centurio^ nes effecerunt,vt didus AlbervnzoCabessa imperium ob- tinef et,&populo poftmodum praeeflet j fed de fucceffu &guberna- lione eius impofterum audiemus* Cap. XVlt i^umerusChn Jiianorum. Bergentin e- mittunTur ad quarendu Vf- Uum. lapides cirU' ieiittlabtis. Achheri Duic Jndranorum jtanpdatun & Rincipio igitur exploratione jpopuli fada , cognouit iidius AlbervnzoCabessa numeria noftro- rammilitumefteinvniuerfum soo virorum. Quo temporeetiamfraterniratemcum M ARTiN o Do- mingoEiiolla contraxit, ita vt Martino Do- MiNG o EiioLLA no miuus iuris in populum, quam antea , haberet. Poft hunc deledum 5c luftrationem quafi populi , iuftit A l^ bervnzo Cabess AdeBAC HA,9nauiculas Bergentin pa- rari, conftituitque in altum fluminis P a r a b o e nauigare , quouf que poftit. Sed interea tamen temporis antequam naues iftae parsi- rentur, tres Bergentin emifitcum 115 viris,iubesvtnauigarent quoufquepofTent^&Indianosperueftigarent, quihaberent M a n- D E o c H , & frumentum Afiaticum,quod eft M e 1 1 s. Additis ipfis duobus Decurionibus , qui erant AntonivsGabero.&Die- goTabellino. Venimus igitur primo ad nationem quandam , quam vocad t SvRVKVFERs. Hxc natio abundabatfrumento Afiatico, M a n- D E o c H & aliis radicibus veluti M a n d v e s, quxnucibus auella- his non abfimiles funt , & aliis , habet etiam pifces 6c carnes. Viri iri labiis caeruleos lapillos geftant magnitudine calculorum, quibus in fritillo vtimur. MuliereScircumpudendavelatxincedunL Relidris apud hunc populum nauibus & quibufdam qui eas cu- fl:odirent,terram iftam quatuordiebusperluftrauirnUs,&mueni- nius pagum quendam C a r i o r v m , quorum numero fere 3000 erant,cumque cum ipfis locuti effemuSj reuerfi fumus ad naUes no- ftras & proficifcentes labente fluuio P a r a b o E,venimus ad natio- nemquamvocat Ac HKERER. HicoblataefuntnobishteraeaDu- cenoftro Albervnzo Cabessa de B ac h a fcript^,quibus' pr^ceptum erat vt fupremum Indianorum eius loci Ducem , A c h- K E R E vocatum/ulpenderemus. Hoc mandatum fine vlteriori de- libera- VERISS. DESCRIPTIO. liberatione tribunus nofter impleuit, vnde inges poftmodo bellum ortum efl:,vtiam fequetun Poft ftrangulatum hunc Indianum,reuerfi rurfus fumus ad d- uitatem NosterSignoradesvmsioh referentes Duci no- ftro Albe;rnvnz o Cabessa deBAG H A quicquidhocitinere anobiscognitum&efFeaumfuifTet. Poftulabat igiturafuprcmo Indianorum,qui in ea ciuitate N o s t e r S i c n o r a? d e s v i, i s i o n < hr>(}hni erantjpr^fedlo, vt 2000 Indianosnobisadiungeret,quinobiicum flumen P a r a b o e afcenderent. ftr/'"*' Huic petitioni nihil C a r 1 1 repugnabant , monentes fakeni Ducem nolirum, vt deliberaret quid ex re fua futurum eflet , totam enim regionem DABERECARioRVMin armis effe, qui D a b e- R E fi-ater ftrangulati iftius A c h k e r e s , fuit & mortem fratris fui aJ^fLZl inChriflianisvlcifcivoIuit. amis. CogebaturigiturDuxnofterhociterintermittere&fefe ad pu- gnamparare. Qgare iurato fuo fratri M a rt i n o Domingo Eiiol- LA,mandabat vtacceptis 400 & 2000 Indianisdiaisifds D ab e- RE vel C ARi o s obuiam iret , & eos cum onimbus fuis extirpa- r^t. " . Huicmandatoobtemperans Martinvs Domingo Eiiollae^5.^,«. losexargento,annulis enim eiufiiiodi,brachia populi ifti exorna-'^^- l>ant, P L E i N I s c H vero in frontepro ornametogerunt, eadem ra- tione qua in hifce regionibus potentifijimi Magnates catcnulas au- reas de collo dependentes habent. Pro his rebus reddebat ipfi nofter centurio ligones, cultros, Cb- MmeraChri- rallia,forfices,&aIias eiufmodi merces,quasNorimberga nobis fup-^''''^'"'^'"* peditat. Plus quidem libenter ab ipfispoftulaftemus,fed verebamur ne eos in nos concitaremus , cum noftrum pauci admodum eifent, Indianorum vero in ifto pago tanta erat multitudo , quatam in vno loconondum videramus,& profeab nifi famemtantam&luem fenfiffentjdenobis adum fuiflet, E s Reuerfi V 3^ QVJRVNDAM INDIM "RJEG. Reuerfi fumus igitur ad fupra nomiiiatos SiBERos,&in iti- nere quidem cibum nobis fuppeditabat P a l m a arboti C a r d e s chrifiiani ^ radices ighotae & fub terra nafcentes. Poflea ad S c h e r v i s inott reuer- . ^ ' ^ i ' - .... tumur. ruri us peruenimus,lea maximam partem ^groti,triginta enim con- tinuos dies in aqua verfati erdmus i quin imo bibere etiafn eam pro- pterdefedturri rrielioris aquae^ cogebamiir ^ tametfi aliquando tur- bulenti(fimaeffet. Comrriorati fumus ergo apud S c H E R V I s illos , vbi Rex ha- bita^uatuor diebus,qui nos humaniflime rurfiis acceptos liberali- ter tra6tabant,pr^ceperat enim Rex^vt de rebus dmnibus nobis pro^ Ipicerent. < iucrum chri- In hoc itincre quilibet noftrum pro fiia parte, fere 200 corort^* jiianorum. tos lucratus fucrat ex palliis , goffypio 3 auro 6c argento j pro quibus nos Indianis cultellos , coralfia i forfices 5 ipecula i 6c id gerius alia de* detamus. . . Pdfthaec nauigauimus rurfus ad generalemnoftrumDucem Albernvnzo C a YEscAdeBACHA, qui, cu ad naues veniC fenlus,miflis ad nos Iegatis,interdixit nobis, ne ex nauibus iioftris e- grederemur,donecipfeadnosveriiret,idqueflibpoenacapitis. Ve- niens autem ipfe Capitaneum noftrum ElRkANDo Rieffere ' captiuum afrumit,& riobis omnia,qu^ ex f egidne ifta nobifcum at- tuleramus & lucrati eramus, eripit,quiriimb decapitaneonoHro E R N A N D o ab arbore fufpendendo deliberat. Itaq? nos qui adhuc sediminter inBERGENTiN eramus,ingentes turbas dedimus , & vria curii fa- chrijiianos. jxiiliaribus noftris qui in Httore erat,tuniultum excitauimus aduer- fusDucem noftrum A l b e R n v n z o CAYEscAdeBAcn A,p>d- ftulantes vt capitaneum vinculis liberaret, & quaeriobis eripuiftet reftitueret, nili aliud quidexperirimallet. Quarecurri Albernvn- zo CAYEscAdeBACHA leditionem hanc videret , & iram no- Aihertiun^ ftram animaduerteret, gaudebat fibi datam occafionem & caufarri hddtt capitaneum noftrum Ernand o dimittendi, reddebatetiamno- miimb. bona. bisquseeripuerat, & amicis verbis noslenire&quietosredderecd- nabatur. Quid autem ipfi pofted acciderit,riiox audietis. His igitur tran{a(5lis,&pace rurfiis conftituta, petebat a capita- Aibernun:^ rico ERNANDdRiEFFERE & nobis , vt ftatum & conditionem fdmonem de feegioniSjquam perluftraueramus * ipfi expdneremus , & caufarii fi- itmsrerequt' ■ ^ - ^ i- r rr t» • • • r\ muldiceremuscurtamdiu emanliliemus.Kationemigituripli nu- ius noftri itirieris talem reddidimus , vt in ea acquiefcere toadtUs fit. Oliod autem tanto impetu nosinuafeirat , 6c bona riobis noftra eri- puerat,vnica & fola caufa erat,quod riiandati ipfius immemores,vI- tra praefcriptum tempus abfuilTemus prseceperit eniin ipfe: vtno vl- teriusqoaadScHERvosproficifceremurj&ab his itinere quatuor dierum pf ogrefti , regionem iftam explorarenlus. .Nosvero adi dfcis S c H E R V I s j itinere 18 dierum tetrarri iftarii perliiftraueramus. tunitatk Al bevnunz.0. fm.n""""'"™-"— ' VERISS, DESCRTPTIO. Adhancnoftram lelationem conftituit Duxnofter A L B E R- NVNZo CAYEscAcleBACHA, cum vniuerfb populo in regio- conuenmet hem , ex qua nos reuerfi eramus , proficifci , nos autem milites con- ^^'^ ^^'"'^"^' fentire nolebamus,hoc potiflimum tempore,quo regio ifta propter vim aquarum inuia erat. Maximaprsetereapopuliparsinfirmaerat valetudine,neq5etia didiusDux Albernvnzo Cayesca de BACHAinmagnaapudpo-D«a;^^«i/«? pulum velauthoritate vel grati^erat , erat enim horrsp ineptus tan- authoritate, tis rebus gerendis , vtpote qui per omnem vitam imperio nulli prae- fuerat. Manfirnus igiturduos menfes apuddidosSiBERis, quo tepore T>uxchriflia- febricorreptusDux Albernvnzo Cayesca de Bacha vehemeter JJ^^J.^^ -^'^" laborare coepit.Et quidem fi mortuus fuiffet , populo no multas ex- " "'^^ cuffilTet lachr^mas,talia fcilicet in milites eius extabant merita. ^ Gap. XXII. N hac regione Svrvckvssier nullu Indianum Surmkujtoru 40 velio annos natum vidi , neque vliam regionem "s''' taminlalubrem,per omnemmeam vitam cogno- ""^"'^' ui , fita eft enim fub tropico cancri , vbi fol eft aftiffi- mus,&propter varios morbos non immerito regio- ni S. T H o M ^ comparatur. Apud Svrvckvssier ' ftellam rurfiis vidijquam vrfam maiorem vocant, eam enim amife- vrfa mmr ramus^cumeffemusinlnfuIaS.lAGp* InmorbofuopraecepitDuxnofter,vtnoftrum 150 Chriftianij aftumptis 2000 Cariis , quatuor nauibus B b r g e n t i n ad Infu- uandatumde lam S V R V K v s i s itinere 4 miliariumexcurreremus&poDulus VRVKvsis omnesmterficeremusnulh aetati parcentes. Didihi S V R V K y s I s quomodo nos antea acceperint,fupra diximus,quam chripaHi in- vero nos ipfis mercedem iam reddiderimus, mox oatebit , Deus no- uit ipfos prasteromne meritum fiimma iniuria efte aftedbos. Cum ad pagum iftum , ipfis nihil minus cogitantibus venifte- mus,occurrerunt nobispacifice ex ^dibus fuis,armis, arcubus & fa- gittis pulchre ornati : Mox autem tumultu inter C a r i o s & S v- R V K V s i s , exorto , emifimus inSvRVKvsios tormenta noftra , surucku^ica^ &behemuItosinterfecimus,poftea fuccenfo pagoipforum, 2ooo>"^'^«^"^'«- fere,promifcue ex vtroque fexu,vna cum vniuerfa ipforum fubftan- "* tia^nobifcum adduximus,reuertentesitaadDuceiiinoftrum Al- B E R N V n z o C A Y e s c a de B A e H A , cui hocfaGinorcpuIchre fa- tisfadtum erat, ^ Caeterumcupopulusnofterpartiminfirniavaletudine, partim cjnmani bdio erga Duce laboraret , nihil amphus eflficere poterat, itaq^ naue Ma^ugZ mrfusparariiubebat,quofad:o,oesadciuitate Noster Signora DESVM- ww Virtutes Du cum. ThrafiTeren iij. Inioiaahilis 40 QF2r VND AM TNI) Tj£ "B^EG, D E s V M s I o N , reuerfi rumus, vbi reliquos Chriftianos reliqUera- mus,cum eb veniffemus,fqbri laborans Dux nofter , totos 14 dies fe- ' fe in xdibus fuis cotinebat,& hoc quidem vt omnibus manifeftum erat,ex improbitate potius&malitiaquam ex infirmitate,ingens enimfaftusinipfoeratjita vt he quidem milites alloquiodignare-' tur,§d potius onini eos iniuria afficeiret. Imperatorem vel Ducem ^ qiii populum rede regere &guber- ' hare vuit , decet vtiq5 , vt fefe placidum manflietum 5^ afFabiTem o- mhibus praebeat , no ftipremis f^ltehi ied ^ infimisquibusq^ &po- ftremis. pecet pi'3eterea vt talem fefe praeftet,qualis videri vult,maxi- me Vero prudentia & rerum gereiidaruhi peritia aliis antecellat,tur- peenim eft&deteftabile,aliquem honorimagis & vaniffimae glo- ri^,quampruderiti2e&fapientiae ftudere. Neqj veroetiampropter m u n us fi bi demaridatum criftas aliquis erigere,& alios pr^ fe ex ako ' quafi contemneredebet,quo quidem viciogloriofum iftu militem Thrafbriem apud Terentiurn laboraftenouimus , no enim pi-opter Ducem velcapitaneum milites, colcribuntur, fed vice veriapropter milites Dux aliquis vel centurio conftituitur. NofterverohicDuxnemiriemaudiebat,&nulloperfbnarum ' pperbia Du- xcf^cdiu vcl delcdu habito, in omnibus fuperbi^ & faftui fuo tisfiericupiebat Communi igitur confilio tandem , ab omnibus tam nobili- bus quam ignobilibus , decretum eft , vtDux ifte A L B E R N V N z o,^ C A YE s c A de B A c H A, captiuus ad Maieftate Regiam tranfmitte-^ confiiiumad- retur,& Maieftas Regia edoceretutde virtutibus,quibusinftrU(flusi ' uerjmDucem. pop^fo pr^£tei;it hadlenus, & de fortibus ipfius fadis , prxclarifque facmonbus hadrenus in India praeftitis. Congregati igitur qui a Maieftate Regia muneribus quibufdarh prsefedi erant.Quseftor M a v t n e pL & fecretarius,quorum nomi^; Mernmto na funt , ALBERNVNZd Gabrero, Thon Francisc6' in^^HXniZ^^^^^^^^^' Garze Havnego , Philopo de Castra., LmuT'''" &Q aftlimpferunt 200 milites, & didum A l b e r n v n z o C a'¥ s c A de B A c H A ducem noftrum ex improuifd oppreftum ; cepe- runt,quod quidem fadum eft die S. Marci , Anno 1 5 4 3- Poftea pbr annumintegrumcaptiuumdetentum,nauiquam Carabella vocant,omnibus rebus neceffariis inftrud:ae,ciim duobus aliis prae-: cipuisviris,impofituinHi(paniamadMaieftateRegiam miierunti.''^ Hifceperadis, neceftarium erat vt alium eligeremus , qui iri ea ' regione populu gubernaret, donec a Maieftate Regia alius quifpiam ' huic muiieri prsficeretur, & vifum eft hobis omnibus , de fententia Martinus bd- comuuitatis , id murieris MartinoDomingoEiiolla rur- ^ nmgo EitoUa ofFeiTCqui etiam antea ei pr^fuiffet, maxime cum & ipfe de vni- dmconftitm- populo bene meritus efret,& populus ei maxima ex parte , ad-; riiodum faueret. . . ^^''^^^ Quam- mm nmma w mKH i mMm.vn ti»WM ll jg i i l l ' l f W« t lWIM t m'J I »Wm«,M, l L'i K Wi f »W^ vVERISS. T>ESCRIPTIO. Qinmuis quidam adfuerint,ex familiaribus nimimm & cis Albernvnzo Cayesc a de Bac h A,quibushocnoftrum confilium non per omniaplacerec. Hoc tempore ego hydrope admodiihi laboraui jquemmoi:- Authorfydrt'^ bum apud Orthvssos attraxerami vbi tamdiu in aqua verfatus, ^^'^*^'"^'*^* 6c maximam inopiarn expeiftus fueram,vt fupra dictum , cuius efFe- d:um fatis nunc deinum deprehedimiis , fiquidem fere so noftrum codem tempore variis moi:bis laborauimus ^ ex quibus tantum 30 faluatifunt,&priftiriamvaletudinemrecuperarunt. , Poft difceffum autem Albernvnzo Cayesc a de Bacha in- Beiium ime- mum inter tiam. gens in populo iioftro orta eft cotentio & difcordid , coepimus enim^^^. alteraltefiiriuidere,&eiuftnodi vitam agere,vtfacilecrediderimi- ^ pfuin Satanam tum temporis iriter nos imperium fuum obtinuifte. Et quidem inteftinum hoc bellum propter difceftiim A l b e k- NVNzo CAYEscAdeBACHA duos annos durauit. Interea G a- R I o spopuli,quinobisfoedereiun6tierant;cum vidaentiftiufmb- jyefemo c^- di diflidia 6c bella in poptilo effccogitabant omne regnum in feipib rioruma chri diuifuni facile pofte euerti, &:pr6pterea confilio habito > ftatuebanf^' nos Chriftianos iupprimere,&prorfus ex iegione fuaprofiigare, ied benedidbus Deus, qui non pafTus eft , hoc confilium fuum habere e- uentum. Congregatifuntigiturmagnacopia,non tantum CARiij fed & Ai G Ai I &aliaenationes$aduerfumnoSi Quo vifbingratiam tandemrediimtisinternoSjfecimus etiam pacemcumduabusna- tionibus aliis 1 e p e r i s nimirum & Bachacheis. Horum po- pulbrum numerus eft 5000 yirorum , carnibus tantum &pi{cibus vefcunturihomines funt bellicofi terra mariqs , fed terra tamen prse- ualeiit,armaiplbrumfunt Tarde s jdimidiishaftisfiiniles,&af- fixo in extremitate filice formidabilesjinfuper & c^ftum ih cingulbi c^e/?w* longitudine 4ipithamarum habi^rit abfconditum. Cap. XXIII. ' vel 1 2 ligna fe^ li^* dentu iiamx j quorii ex- tremitatijacutiflimumihftaralicuiushouaculsejpi-^"''** i fcis deritem alligatum habent,qui pifcis vocatur iim ^ guahifpanicaPALMEDE^&repr^eferitatformapifcis quem tincam noftri appellant. Et hsec quidem arma horum populorum funt , quibiis , quomodb vtaht ur lam breuibus anriptareHbei:. PrincipiopugnamdidisTARDEsinchoantiCumq5 videtfee^^ ^f^ fuperiores,& hoftes fugam dare velle,abieais iftis Tard E s i hoftGrii ^^^^^^ iniequuntur, & caeftumpedibiis eorum obiiciunt,vtin terrampro- fternantur ^ prbftratis tanderii hoftibus capita deritd ifto amputarit^ idque tanta celei:itate i qua quis ie vertere potefti 'F ^ QV;XtrNDJM INBm %EG. tapkahuma- Capitaiftahumana poft pugnam colligunt , &cutem illis ab- naamputata. fttahunt, quam repletam materia quacunque foli exponunt , vt are- fiat,arefa6tam tandem haft^ imponunt in lignum vidrori^, eodem Memiirid vi- modo quo apud noSjCquites & L)uces,ligna vel trophaea fua in tem- ctori*. plisaffigereatqueftatuerefolent. Iam,vtadremperueniamus,l£PERii & Bachachei ifti,nobis auxilio venerunt, cum looo circiter armatis. Quo fad:o Dux noftet afTumptissjo Chriftianis,exciuitateNosTERSiGNORA DEsvMsioN egrefTus eft, & vnicuique Chriftianorum tres Indianosinminifte- rium adiunxit.Peruenimus igitur itinere trium miliarium,ad hoftes C4r97&»f iH noftros,qui in plano quodam campo aciem fuam iam inftruxeran t^ numero 15000 virorum. CumabipfisdimidiomiliariabeffemuSi requieuimus in fylua , nolebamus enim pugnam ifto die inchoare, propter tempeftatem partim , partim quod ab itinere lafti eramus. §>u^na. Poftero autem die circiter horam foxtam eos aggrefti , ad horam de- cimam vfque , cum ipfis acriter pugnauimus , donec in fugam con- uerfi,ad pagum quendam properarent , quatuor miliaribus inde di- m^ao7um.' ^^^^^^^'^^ hacpugna, hoftium 2000 interfedi funt, quorum qui- demcapitaleperijamputatafecum fumferunt, Chriftianorumau- temiooccubueriit,exceptisjiis,quivulneratiadciuitatem Noster SiGNORA DEsvMsioN rcmifti fiint. Cseterum nos eos ad pa- gum iftum Fr oe m i l i e r e^ infecuti fiimus , vbiDux Cariorvm crat, qui vocabatur M A c H K A R I A^ Hunc pagum C a r 1 1 tribus Pallaisattecx Iigno,inftar muri alicuius,fad:is cinxerant,quae ligna fatis cralTa altitudine alicu- Tagmmuni- • terram defofta , fuper terram ad tres vlnas eminebant. Multas etiam occultas foueas fecerant lignis acutiftimis for- midabiles. Et vt breuiter dicam,pagus hic admodum eratmuni- tus, 6c ingenti multitudine fortiffimorum virorum repletus ^ ita vt tribus diebus eum expugnare non poftemusjfed tandem tamen Dei beneficio eum fuperauimus, fecimus enim ingentem B o d e l l e fiue Pabessencx pellibus ceruinis , & alterius cuiufdam anima- Iis,quod vocant Am iD A, quod animal mulum magnitudine re- prsefentat , & per omnia afino fimile eft , exceptis pedibus , quos ha- betvaccarumfimiles,bonicibieft,& regio iftis admodum abun- dat,cutemhabetdimidium digitum craftam. Has P ab e sse de- dimus I E p E R 1 1 s, reliquis vero Indianis bombardas,cuilibet etiam folopetario duos adiunximus Indianos , P abesse vero eiufinodi 4oofad:2eerant. Pofteatribuslocis impetu in pagumiftumfecimus,poftmeri- diem circiterhoraIecundam,&lpacio trium horarum fiiperatis iftis Pallais ATTEjin pagum irrupimusj vbi ingente multittidinem tru- cidauimos, fed maxima tamen pars fuga fibi matureprofpexerat, & ad pagum alium viginti hinc miliaribus drltaotem properauerat, Amidaani maL I VERISS. T>ESCRIPTId. 4^ qui vocatur K a r i e b A; Hunc pagum fimiliter admodu firmaranti oc fitus erat prope fyluam quandam j in qua fefe faluarepofTent fi a Chriftianis fupeMrentur,vt mox patebit. Ad hunc pagum eos vria cum Duce lioftro M A R T I N o D o- M I N G o E II o L L A ; inftcutijtribus locis circa pagum iftum caftra- metatifumusicoftittientesqudfdam qui in fylua excubias agerent. AdUeherunt auterti ihterea etiam ex ciuitate NosterSignora D ESVM sio N,2ooChi:iftiani,&5oo Iepe rii atque Bachachei, quos in locum eorum fubftituimus , qui in obfidione prioris pagi vulnerati in ciuitatem noftram remiflierant. Fuitigiturnumerus ^ , Chriftianorum 450 ^ & 1300 Indianorum ex I a p e r i s & B a c h a^ fii^wum!^^ C HE IS. ■ . ' V " • ■ Huncpagum autem hoftes Pallaisattis & foftis adeb fir- marant,vtnullumantea tamfirmum&munitum viderimus. Ex- cogitauerant etiam nouum armorum genus,quod vocant Ble c h- E Y s s E N , fimile mufcipulis,quibus glires apud nos capiuntur , quae quidem fi pro ipfbrum voto cecidiftent^io vel 30 viros vno id:u pro- fternere potuinent, fed Deus clementerhoc malumauertit ^ cuifit laus&gratiaruadtio.In obfidionehuiuspagi quatriduunifiiimus, ita vt eum expiignare non poftemus, donec tande per proditionem, cuius vbique exempla reperiuntur, veniret ad nos no6turno tempo- reDuxquidam C ARioRVM,cUiuseratpagusifte.HicrogabatrioS prei«/i& vt parceremus pago fiio,&: eum igne nbn perderemus, velle le nobis ' ; viam&rationemnionftrare,quomodo hdc pago facilepotiripofl femus. CumqiieDux nofter Martinvs Domingo Eiiolla fidem dediflet, fe pago parfutum , demonftrabat nobis duas vias in fylua,quibus pagum intrareliceret j&conftituto temporedixit, {e ignem ih pago fadrurum , vt diim in eo extinguendo C a r 1 1 occu- parentur,nos fubitb pagurri ingrederemur. Haec cum ordine fierent magnam C a r i o r v m multitudinem in hoc pago trucidauimus, c^ij fugien. qui vero fugere conftituerant , inciderunt in manus I e p e r o r v m, ^''^ cagus aMAiiAiis,4 miHaribus. ,1,101 Viterius progrefti , peruenimus fex miliaribus ad nationem T H o H o N N A didiam , ibi populum quidem non inuenimus , fed cibum copiofiftimum. Hic populus etiam M a 1 1 a 1 1 s paret. Poftea 6 diebus populum nullum inuenimus ^ feptimo vero dic pcruenimus ad populum ,Peithonvs dictum , admodum co- piofiim.Primaseorumproceftitnobisobuia cum multaplebejro- gans noftrum Ducem, vt maneremus in loco ifto, vbi tum eramus^ nequepagumeorumingrederemur. VerumDuxnoftercorifentire nolebat , itaque redtapagum iftum ingrefti fumus , quicquid etiam ipfidicerent,ibiciborumlatisinuenimuSjabundat enim locus ifte carnibusgallinarum,an(erum,ceruorum,Quium,ftrutIiio* rum,pfittacorum,cuniculorum,&fimilium animalium; anm. 4^ QV^ARfNDAM INDIjE %EG. Cap. XXVI. Ed ceffoiamdefmmento Afiatico& radicibusfru^ gibufque aliis, quairuni maximus ibi prouentus eft, pliira dicbre. Aquse paruni ifti habent, argenti vero (& auri plarie nihil,neque etiam multum de argento & aurb qu^fiuiriiuSjpropter hationes aliaSjhe ipf^ iil fugamverterehtur. * Apud P E t H o N V s hofce tres dies manfimus, interim qu^re-^ batDuxnofter deterraeiftiuscommoditatibus. AThohonnis adeosriumerantur 24 miIiaria,cumveroibidifcederemus,aflum- pfiriiusquedamexiftopopulo,quilingu3eiftiusperitus,nobisviam vefe^m a- monftraret,ad fontes potiftimum j magna eft enim in ea terra aquae caritas. Pofteaad4miliariapro2refti,peruenimusadpoptilum Maiie- GONAs,vbivnum diem fubftitimuSj&afTumptorUrfiisaliquoin^ terpretedifceftimus. Hic populuspromptuseratadomniahecefta- ria nobis fuppeditanda. Poftea , o6bo miliaria confecimus , 6c ad nationem M a r r o- N v s , peruenimus,popuIus admodum multus eft , &nosliberaliter excepit.Manfimus apud eos duds dies,& aftlimpto rurfus indice ali- , ^ quo,progrefti fiimus quatuor miliaribus, ad nationem Parro n vs^ ' ' '"^ cuihsnumerusfereefttriumveldUatuoriiiiIliumviroru,6cmanfii mus ibi vnicum tantum diem. Ab his progrefii fumus 12 niiliatibus ad populuni S y k A n N o s, qui magno numero in monte qubdam habitant,&pagum habent fentibus & ipinis inftar muri alicuius ft- ptum. Hi nos hoftiliter {agittis nimirum fiiis & T a r d e s excepe- runt , fed ftatim in fugam coniedti , pagum fiium igne perdiderunt, nos tamen fatis ciboru in agris inuenimus,6c tribus diebus ibi com^ moratifumus. . . ai ^inde progrefti quatuor diebus 24miliaria confecimus, & ad na- Hdnem B a r c h k o n o s, peruenimus. Hi de aduentu ndftro nihil fblliciti erant, itaqj cum iam ad pagum ipfbrum veniftemus, fugam arripere volebant, fedeffugereampliusnopoterant, coad:i funtigi- tur nobis quse ad vid;um neceftaria funt,gallinas, anferes,oues, ftra- thios &ceruos fuppeditare , commorati mmus auteni ibi quatuof diebuSjVt qualitatem loci iftius probe difceremus. Ab his,tribus diebus,ad 12 miliaria progrefli , perueriimus ad na- tioriem Ze y h an n o s.HiinopialaborabantjCicadse enini fruges omhes apud eos confumpferant , itaque per nodtem tantum apud eos fuimus,& porro quatuor diebus 20 miliaria cbfecimus , vbi per- uenimus ad nationem quam Karchkonos vocant. His etiam damnum aliquod a cicadis erat illatum , fed non adeo magnum vt finitimis populis, manfimus ibi vnicum laltem diem , & dam audi- remus ' VERISS. T>ESCRJPTIO. remus eos affirmare, 30 miliaribus nos aqiiam non reperturos , do- nec ad nationem S i b e r o s perueniremus , afTumpfimus duos ex hifce Indianis,qui in itinere nobis minifl:raren.t,atc|ue ita fex diebus, ad SiBERo s peruenimus,redinhocitineremukiexnoftris,liceta-°^^''^'^'^*^- quam nobifcum haberemus,fiti perierunt. hiuenimus autem radi- ^"^* cem in hoc itinere,quae fupra terram eminens, ampliflima habet fo- lia,inauibusaquacontinetur,nonrecusac{iinvarealiquoafrerua-^^/f" ^*?»^" retur,vt emanare facile non poflit , qum & ex radice dimidium laepe cantharumaquxexprefljmus. Tandemautemfubnodeaddidtos SiBERos peruenimus,ipfi autem noftro aduentu perterrefacSti, cum vxoribus & liberis fugam darecoftituerantjiuffitigiturDuxnofterperinterpretem ipfis figni- ficari,vtnihilpericuUtimerent,{edinaedibusfuisfe{etraquillecon- tinerent.Erat etiam apud hofceSiBERo s ingens aquarum defedrus, vomexr*^ tnbus enim diebus pluuiam non habuerant , & nihil aliud quod bi-'^^''^- berenthabebant,nifiliquoremquedamexradice Mandepore ex- pre{rum,qui liquor colorem ladis habebat,poteft etia ex hacradice vinum prxparari,fi aqua alTumatur. hi toto hoc pago vnicus filtem w fons erat,qui diligenter cuftodiebatur, vt ceita meniura militibus a- '"■^"'^^^'^- qua diftribueretur, qux quidem menfura a Duce noftro ad hac rem ordinata erat. , Accidit igitur vt ego huic rei praefedus , apud yniuer.^ fum populum,nobiles &ignobiIes magnum fauorem mihi conci- harem,qui aquam tum temporis prse auro & argento defiderabant, prudentereninicommiftumnegptiumadminiftraui,ita tamenvt mei ipfius non obliuifcerer.In ifta regione non facile viuos fontes & BefeatM aqu^ fcaturigines inuenias,fed homines aquis quas in cifternis habent^''^"^''* contenti funt,quin &cum aliis nationibushi Siberi pro aquafepe- numerobellagerunt. hihocpagobiduumcommoratifumus,in- certiplanequidfacere,& vtrij in itinerepergeredeberemusnecne, ita vt etiam fortem hac de re mitteremus , fed cu Dux nofter dequa- litateiftiusregioniscuniSiBERis loqueretur, refponderunt, nositi- nere 6 dierum pofTe ad PeiiessEnno s peruenire , iii hoc vero itinere duos nos fontes aquae bonae & falutaris reperturos efte. Cap XXVII. SfumptisigiturquibufdamSiBERis,iterhocingref fifumus,fed cum adhuctriumdierumitinereapa- go abeflemus,fubduxerunt fcfe Siberi ifti , vr impo- fterum eos amplius non viderimus, ibH igiturtan- dem ad Peiiessennos iftos peruenimus. Hiarma v^nlfenm ^r- capientes amicitiam noftram recusarunt, fed non'"'*'^''^^^''^* multum obnnuerut,faciIi enim ratione eos deuicimus,& expugna- iiimuspagumipforum,m fugaautemipibrumquoldamcompre- G hendi- so QVAKVNDAM INDIJE %£a hendimus,qui nobis referebat/e in pago fuo habuiffe tresHifpanos, ^rSn^ inquorumnumerovnusnomineHieronymusPETRiMANCHos- s^ quondam Tubicen fuerit , quos quidem Hifpanos Iohannes E 1 1 o L L A s piae memoriae ibi propter infirmitatem reliquerat. "^mrJP^^ HostresHifpanos Peiiessenni ibi quatuordiebusantenoftru tf^^erje i. 3 j^entum interfecerat,cum de aduentu noftro a Siberis certiores faifliefTentjCuiusquidem fadli fatisgrauesnobispcenasdederunt, manfimuseniminpagoipforuquatuordecimdiebus,&diligenter }jim7/ple}l qu^efiuimus , donec magni eorum multitudine in fylua cogre- gatam offenderemiis^qtjam trucidauimus & comprehendimus,ita vt paiici admodum remanerent,qui capti,nobis qualitatem loci ex- pofuerunt,addentes fimulnos itineie quatuor dieru , nempe i6 mi- liaribus abeife apopuIo,que Maigenos vocant. Profedi fumus igi- tur ad eos, qui fimiliter arma capientes amicitiam noflram plane re- fpuerunt,pagus ipforii in niote quodam fitus erat,& denfiffi mis fpi- nistanq aliquo muro vndiqj feptus,aggreffi fumusigiturduobus MTir*" locis.^^^^P^g'^'^^^M^JGENosifti,duodecimChri{lianosinpugna, atgenu. ^ QliquQt CARios,anteq pagum iftu expugnafTemus trucidarunt. Tandem cum viderent nos pagum iftum fuperafre,fuppofito in ^dibusigncaufugerut.SedpofttresdiesCARioRVMnoftroruquin- nitn7ft. genti.nobis infciis ad duo vel triamiliaria fugientes Maigenos per- {ecuti,eos inuenerut,& tam acriter cum eis pugnarunt , vt magnam ftragem fecerint,&infinitamMAiGENos multitudinetrucidarint, se^cim!'' q^^^^u^s cx ipfis etiam trecenti fere ceciderint. Cum vero M a i g e- N o s populi eos in fylua vndique cinxiffent , ita vt neqj progredi ne- querecederepoffent,miferunt ad Ducemnoftrum&rogarunt,vt fibi auxilio veniremus. Hoc audiens Dux nofter nihil cundratus, aC {umpfitequosquosliabebat,&i5oChriftianos,vnacum looo Ca- R 1 1 s , reliquo populo in caftris relid:o,qui Maigenis,fi forte reuerte- rentur, refifterepoifent. Venimus igitur fupra didis C ariis noftris auxilio,fed Mai g e ni nobis vifis fuga ftatim dederunt,neq5 a noftris,quantumuis ftrenue eosinfequentibuscomprehendipotuerunt. Quid autem ipfistan- dem cum ad ciuitatem noftram reuerteremur acciderit , paulb poft audiemus. Venimus igitur tadem ad C ari o s noftros , 6c vehemen- termiratifumustot Maigenos abipfistrucidatosefle,ipfiveroob aduentum noftrum ingenti funt laetitia perfufi. Poftea reuerfi fumus ad caftra,& ibi quatriduum permanfimus, habebamus enim in pago ifto cibi quantum fatis erat. Interim conclufimus nos velle caeptuni iftud iter abfbluere, maximecu&dequalitateiftiusRegionisfatis fi^perqj effemusedo- (5li.Iter igitur ingrefii, continuis tredecim diebus ad 72, noftro quide iudicio,miliaria progrefti fumus,& ad natione Karc hko c kios per- uenimus,fed in itinere,cia 9 diebus progreffi elfemus,venimus ad re- gionem vt aim m aKimami i amm >ll lM, l ll i l l ia M llll i» Wil»itWl l W^ VERISS. T>ESCRIPTIO. jr gioncm fex miliaria latam, in qua nihil nifi falis tatam copiani inue- Tena fau n- nimus, quataliybemo tempore niuis in hifce regionibus reperitur,/'^^^'^' & fal quidem iftud, tam in aeftate quam in hyeme ibi confpicitur. In hac terra fale repleta , biduum comniorati fumus , ignoran- tes quo nos vertere deberemus, ad iter iftud felicius continuandu & abfoluendum,diuino tamen beneficio,red:am viam ingrefli , itine- re quatuor dierum ad nationem Karchkockies peruenimus, cumquenonproculapagoeorum abeffemus^praemifit Ouxnoftef quinduaginta Chriftianos & quingentos C a r i o s,qui locum no- bis & hofpitiumpararent. Hi cum in pagum iftum venirent , deprehenderunt admodum ^^^^chkocky ingentem hominum multitudinem, qualem toto hoc itinere non-f^*/" ^"^*'^''" dumviderant,perterrefa terifedti funtj& poftniodum deuorati , Deus ipforu anihiis efto pro- pitiuSiArilehi Poftealridianoru 5oexpagoiftoadnosperuenerunt, induti veftibus Chriftlariorum, cumqj adpaftlis 30 venifTent, fub- ftiterunt 6c ridsallocutifuntiinmdreauteapudlndianospofitum ^^^^^ eft,vt fi quahdo dd pafllis aliqUot fubfiftat, & aliquem alloquantur, hihilbonirrieditentur,fedfemperfiriiftriquidalant , Itaqj nos aftumptis, armis noftf is,quaerebamuS , vbi focij ndftri efterit,qrefpondebat,eos in pago ipforu efre,& nos debere eos fequi, tum. fed nos mtelligetes malitiam eoru ndluimus pagum iftum ingredL Emiftb igitur iaculd vnd atque altero , m pagum fuum reuerfi runt,eUocantes circitef fexcentos,qui rios opprimerent. Nos autem in ifto periculo in fyluanl,qUae hon procul aberat , nos fi.ibduximus, fclopetisenimtantumquatuof & fexaginta Indianis inftrudiatq^ munitieramus,quosde C ARiORVM populo.exciuitate NosteR SiGNORADEsvMSioN, riobifcUm fuitipferamus. Et tame qua^ gttlSf tuor diebus in ifta fylua nos defehdimus , donec tadem nodre qoar- ^^.^ " . ta ex ijlua clam egreffi,difceftirnus , parii enim cibi fupererat , & ho- ftes praeualef e videbantur , iuxta prouerbium 5 Ne Hef cules quidcm aduef fus duos pluf efve. ^ H Poftea s8 QVARVNDAM INDIJE %^EG. , Poftea fe diebus in fyluis oberrauimus tamiiorridis &pericu- lofis, vt per omnem vitam iter magis horridum & incultum non vi- Qik dffi£tu$, (jerim,cumq5ciboomnidefl:itueremur,radicibus6cmellenos fii- ftentauimus. Tandem peruenimus ad nationcm aliqua , quae vocatur Biies- siiA,ibi quatriduum comorati fiimus, fed appropinquare tamenad pagum,propterea quod pauci noftrum effentjnon audebamus. vrqmta flu- Apud hunc populum fluuiuseft Vr q:V ai A,inquocolubros uius. iiue ferpentes viaimus,quos Hilpani,fua lingua, SchveEiiba Thvescha nominant. Hi longitudine fiint 14 pafTuum, latitudi- serpmes ho- nc veroduarum vlnatum feuod:o cubitorum. Multumdamnida- rantes. lolent,capitibus enim lemper luper aquam eminent, oc an aliquis in fl uuio verfetur,relpiciunt, videntes vero aliquem fluuium iilum vel lauandi vel bibendi gratia accedere , ftatim adrepentcs , cauda i- pfum inuolutum , fecum in aquam abftrahunt , & interfedtum de- uorant. Hinc difcedentes quatuor feptimanis 100 miliariaprogreffi fii, mus , & ad pagum quendam peruenimus , qui vocatur S c h e l e- B E T H V E B A, ibimanfimus tresdieSjVtviresiftoitinereamifTasrur- fus colligeremus, parum enim cibiin iilo itinerehabueramus , meL le nos maxima ex parte fiiftentantes, & poteft quidem vel me tacen- te quilibet intelligere,quantam miferiam tam longo itinere perpeffi lem portati. fimus, cibo &potu, ledoqj carentes , ledus enim quem quilibet ie- cum portabat,ex goflypio in formam retis fa6tus erat, pondere qua- tuor vel quinqueTibrarum. Dormire autem volei^tes ledium iftura noftrum ab vtraque parte ad arborem alligauirnus , nam in India,fi pauci terra iter faciant,fatius eft eos in fylua pernoctare 6c (oniauiTit capere,quam in pagis & aedibuslndianorum. Peruenimuspofteaadpagumquendam qui Chriftianoruerat, in quo habitabatDux quidam nomineloHANNEs Reinmelle, qm tum temporis peregre profedtus erat,ad aHum quedam Chriftiano-' rum pagum in Vinc end A,qui quondam foedereiundti inuicem e- rant.In hisduobuspagiscirciter8oo Chriftianihabitat,RegiPortu- galiae&didoIoHANNiREiNMELLE fubiedti, qui (vtipferelerrefoli- tuSeft) quadringentis annisinIndiaver{atus,continuabellageflii:, vt eam OD caulam merito regione folus gubernare deberet, fed cuni hocnonfiat,fubditi{emperinarmise{fecoguntur. HicIoHANNEs Reinmelle vnodie 5000 IndianoscongregarepoteftjCumRexvix 2000 cogere poftit, tata eft apud iftum popuTum in authoritate. Hu- ius Reinmelle filius tum temporis domierat,quinosbenigne& humaniter excepit,fed non eramus tamen ab omni cura & metu li- beri,& maius a Chriftianis eius loci quam ab Indianis metuendum nobis erat periculum. Deo autem Opt.Max. gratias ago,qui me tam dcmenter ab omni malo vbique protexit 6c conferuauit. ^ ^ . Tandem PortH- VERISS. "DESCRIPTIO, s9 ' Tandem ad oppidulum S.Vice nd a,2o miliaribusabhoc pagodiftansperuenimus,diei3lulij,quieratS. Antonio racra,anno 1553. Ibi nauem Portugalenreni inueriimus , faccaro , goiTypio & aliis ^^^^^l rebus onuilam,qU3e adEiiAsMVMScHETZEN pertinebat. Pro- curator huius hauis Lysebon^ habitat , & vocatur I b h a n n e s ab HvLsEN,quirubftitutumprocuratoremalium in Vincenda habebatjcui nomen erat P E T R V s R 6 s s E L. Cap. XXXII NhacregionenominatiDomini,ERASMvs Schetz ^uhditi tuf^ & Iohannes abHvLSEN , multos pagos & vicos ^^-Zindla!^^ bent, in quibus toto anno faccarum conficitur. Hic admodum humaniter & amice a P e t r o RossEL acceptiisfum,quimihiomniahumaaita-. ' tis officia praeftitit, & poftea me commendauit nau- clero fiue gubernatori iftius nauis,petens, vt mihinilllaredeeiref, quodetiamfideliflime a gubernatore nauis poftmodu fadtumeft, qui mefibicommendatiifimum habuit,manfimusadhucii dies in ciuitate V I N c E N D A , quo tempore de rebus omnibus neceiTariis nobisprolpieximus. A ciuitate NosterSignora de^vmsion, ad hanc S. V i c e n d a in P r e s i l i a numeratur 476 miliaria,qu22 st^,ra. totis fex menfibus coiifecimus. Cum rebus onlnibus inftrtidi eflemus , foluimus ex ciuitate S. Vt c e n d a anno 1553, die 24lunij, qui erat dies S.Iohannis.Sed ven- p,,,,,^^ tum aduerfum & ingentes tepeftates totis 14 diebus , in mari habui- iempcjtdtit mus, ita vt qua in regione verlaremur nefciremus , donec tande ma- '''''''''''' lo nauis fradta , ad terram appellere cogeremur , vbi peruenimus ad portumciuitatisquseyocaturSpiRiTvSANGTO. Haecciiiitasfitaeft in Presili A lndi3e,& Regi Portugalise fubied;a,habitatur a Chriftia- nis,qui cum vxoiribus &liberis fuis nihil aliud agunt,quam vt facca- rum conficiant,abundant goffypio , ligrio Prefihenfi 6c mercibus e- iufmodi aliis. hi hoc mari a ciuitate S. V 1 c e n d a vfque ad pbrtum S p^i r i- Pcrkuium} tvSancto maxima reperitur balenarum copia , qux multu rio- (rentprseternauigatibus, nauem cnim quam adoriuntur, fuffocant, & quicquid in ea eft perdunt. Hsebalen^ aftidue aquam expuunt > tanta copia, vt vria effufid^ Men^aqvi nedoliumFracicummediocris capacitatisexplerepoffis.Etaquam''^^''''''''' quidem omnibus fere mometis ita expuunt, capitibus ex riaan exer- tis , ita vt rei iftius ignarus , fcopulu eo in loco extimefcat. Reperiun- tur autem ibi & multa alia monftra marina^ quse omriia defcribi ac- ^^«/^^^ curate non polTunt. Sunt&pifcesibiquosHifpaniSvMERE hoceft,pileatos,fiue H 2 Sc havb- Qr^trrNDAM INDIJE %JG. S c H A V B H V T vocant. Hi pifces tantae fiint magnitudinis & fobo- ris, vtnaues fsepeingetes fubuertant. Quando enim mareplacidurh eft,& nullae tempeftates exiftunt,tunc tanta f^pe vi ad nauem ferun. ir 's Mk ^^^' ornnia in ea concutiantur. Itaque nautae hoe animaduerten- fef"obkaln, tes;mox dqlium ^^num atque alterum in mare proiiciuntj vt cum iis m. reli(5tanauilefeobled:ent. Sunt &pifces alij,quos P E I s c H o S p A I D fjhoc eft^cuitros pi- fcium vocat,pifces hi adrnodum formidabiles funt , &~aliis pifcibus valde noceht. Certant enihi cum aliis,ea ratione,qua apud nos,equi inuicem certare folet , quod quidem iucundum praebet in mari fpe- d:aculum,quamuis hocpifcium certamen,plerunqviemagnatenl^ peftas fequi foleat. ' Reperiuntur ibi etiam pifees alij,quos Hiipani Pos c HE DESE R- RE vocant,nosferrasnominarepoflumus. Hiadmodumformida- biles funt,& in pugna fiue certamine aliis pr^rualen t. Qiiin&pifces voIantes,&alij,quos Domingen vocant,ibicer- huntur,quos quidem omnes defcribereinftituti mei non eft; , Pofteaexhocportu Spiritv Sancto foluentes, quatuormen- fibus in mari oberrauimus,vt terram nulla videremus, donecadln- fulam quandam appulimus,quae vocatur Te sTE de Terzero, & ad RegemPortugalisEpertinet. In haclnfulabiduumcommoratifu- mus,& nobis de ciBo rebufque aliis neceffariis iterum profpexim us. Aduenm in Ab hac Infula fbluentes, Lysebonam quatuordecim diebus tj/fdonm. pemenimus,annonimirum i553,die3oSeprembTisquieratdies S. Hieronymofacra. Inhacciuitatecommoratifumus 14 diebus,& mortuiibifuntduo Indiani, quos mecum ex India adduxeram. Poftea ego S e v i l l a m veredo profed:us fum , fex diebus iter 72 miliarium emenfus. Quo locb quatuor feptimanas comoratus fiim, donec naues inftruerentur. Poftea mare iterum ingrelTus altero die, ad ciuitatem S. Lv c as peruenij vbi per no6bem manfi. Hinc itinere vnius diei, terra, ad ciuitatem profecSbus fum,qu2B vocatur Po rt a S. Mari^, & inde rurftis itinere vnius diei,ad eiuita- tem KALLESi vbi 25 nahes reperi,quas H v l c k e n vocant,BeIgiam peterevolentes. Inter eas vna erat noua & puichre exornata , quas femel tantum ex Antverpia inHilpaniam miftafuerat.Suadetibusigitur merca-^ toribus, vt hancnauem confcenderem , accefti nauclerii fiueguber- natorem eius,cui nornen erat Henric vs Sc hetz hominem hone- ftu m & probum , cvl hoe egi vt me fecum fumeret , eumqj inter nos de precio conueniftet,rebus meis in naui reli(5tis,ad iter me praepara- ui,& in hofpitio meo exped:aui , donec mihi fignifiearetur quando fbluere vellet,dederat ehim mihi fide didrus nauclerus,{e antequam folueret,mihiidfignificaturum,&finemenon difceffurum clfe. Sed TaSlim cum naBcUro. VERISS. iDESCRIPtlb. dr Sed node ea plus iufto nauclerus ille biberat, & me in hbfpi ti d relido, (quodquidem fato bono fadtum) fecundaanteexortum folem hora, folutanaui difceflit. Itaq, cum fequenti dienauem iam integromiliari a terra abeffe viderem , de alia mihi naui pro^iccre coadtus fum,egi igitur cum nauclero alio, cui idem quod priori nre- cium erat numerandum. Soliiimus autem paulopoft cum 24 nauibus, & primis quidcm tribus diebus fecundum experti fumus ventum, fed poftea rant^s in mfug,tm^ mari tempeftates ort^ funt, vtiter rioftrum abfoluere no pofTemus, ^'fi'*'' ""^^ manfimus tamen fummo ciim periculo^diebus in mari , ventum '^'^^* meliorem expedtantes , fed tandem tamen ventis ita vrgentibus ad eundem,ex quo folueramus Iocum,reuerfi fumus. Olent hoc tempore naut^, ArchithalafTum quedani ^^^^^^^i^ conftituere, quem lingiia Hifpanica AlmiraSJda vocant. Hic imperium in omiies naiies habet, o- mnes item naucleri & nautx ipfi,iuramento ad pr^- ftandum obedientiam fefe obligant, &c fandte pro- mitt unt , quod ab i nuicem recedere & alter al teru m defererenolint. NamdemandatoRegiaeMaieftatis^nonpauciores quam viginti naues ex Hifpania in Belgiam nauigare iimul pof"- funt,propterbeIIum,quod cum Gallorum Reee hoc tempore ^^e^ ritur. r Porro&h^cinmari confuetudo feruatur^vt nauis vnavltra Car>/ketud, miliare vnum ab altera non difcedat , dc vel fub occafum vel fub or- ^ tum fohs , omnes congregentur, Archith^ilaffumquefeu A l m i- R A D A M tribus vel quatuor tormenti idibus , bis in die falu^ tent. . A^^chithalafficotraofficiumeft^vtftmperduaslucernasto^^ in puppi nauis fuae expofitas habeat, quas ipfi F a r o l vocat, vt no- ''"'''''h'^^^ aurno tempore reliqua^ naues ad lucem hanc fefe dineant , & nulla leparatio nauium fiati ^ i. Pr^terea Archithalafilis (eU A E m 1^1 n d a fingulis noarib us; naucleris indicarc foIet,quem curfum petere velit,vt orta forte tem. peltateahqua, fcirepoffint,quem curfum fiue ventu ArchithalafTus degerit,atque ita ipfum fequantur. Cum autem curfum vertere cogereniur,vt fupra diaiim eft.e- ^-^»" reucr^ i-atnauis Henrici Schetzen, (inquamomne meam fubfiantio lamego depofueram) omniumpoftrema,cumqUeadhucvnotari- - tum miliari a ciuitate Kalles abeifemus , expofuit propter denfiffi masnodis tenebras Almiranda feu Archithalaffuslucernas fuas vtnauesreliquaedudum&curfumfuumfequipofrent. ' H 3 Etnos 62 QVAR- IND. REG, VERISS. T>ESCR, Et nos quidem cum ad ciuitatem K a l l e s appuli{femus,emiC fis anchoris , naues firmauimus , 6c remotis lucernis in terra defcen- dimus , ignemque ad molendinum quoddam non procul ab vrbe extruximus, qui quidem exitio fuit dido HENRrcoScHEXZEN &nauieius. i Naufragmn Rcda eninl hunc ignem HenricvsSchetz, quem lucer- iimci schst- j^^^g ^.^^ Archithalaffi putabat , fua naui petebat,cumq5 no procul ab ^^' igne abefTet, fumma vi ad faxa & lapides ibi latentes allifus , nauem fref^it,vbi maiima extitit calamitas bonis non tantum, fed &homi- nilDusquiinnaui ifta erant,oninibus mifere in aqua pereuntibus. ingens da- Pencrunf cuim 22perfonae,folo nauclero & gubernatbrenauisex- '^"'''^" ceptis, qui trabi adhaerentes ad littus appulerunt. Submerf^ funt et- iam cum bonis mercatorum aliis , fex ciftae auro & argento replet^, quae ad Maieftatem Regiam pertinebanti Non poftum igitur Deo gi:atias fatis magnas agere , quod & hac vice mihi adfuerit,&tam clementerprohibuerit,ne,vt conftitutuni quideni erat,nauem iftam ego jngrederer. Tempeftas i«- Poftca biduum ibi in K a l l e s conimorati , die S. Andreae de- audiu. foluimus Antuerpiam petituri. Sed tatam hoc itinere vim ven- torum & tempeftatem fumus experti, vt nau tae omnes affirmarent, fe vi«^inti annis fimilem tempeftatem non efte expertos. Cum igitur in Anglia ad portum quendam veniftemus, qui vo- vvjdt pmiu catur V V Y d t , neque velum amplius nec reftem , nec malum , nec Angik, nuicquam aliud in nauibus noftris habebamus , ita vt fi diutius in mari manedum nobis fuiflet, proculdubio naues omnesperiiftenr, nifi Deus mirabiliter eas (eruanet. naufragium, Nam & Calcnd. lanuarij anno 1554 , odo naues fubmerf^ fun t, omnibus & bonis &hominibus mifere extin6bis,ita vt ne vnus qui- dem euaferit , quorum animis Deus propitius effe velit. Accidit hxc calamitas in itinere, cum Gallia fuperata, Angliam peteremus. In hoc autem portu Angliae V V Y D T, vt dixi,commorati fumus quatriduum,& inde Brabantvm foluimus , venientes -die quar- to A R M V I A M quse ciuitas eft S e l a n d i vbi na]&es appeltere fo- lent. Dittathaecciuitasaportu VVYDT74niiiiaribus. HincAN- T Y E R p I A M reaa petiuimus,quas abef at adhuc 24 miliaribus. Tan- dem igitur Antverpiam falui peruenimus 26 lanuarij i anno beo omnipotenti fit laus &gloria , qui coines mihi in hoc iti- ncre femper adfuit , & ex maximis faepe periculis , nie elementiffime eripuit. - ^ - ^ t: FlNlS ITINERIS VLRicI FaBRI. taaasanEiEmmmmmmmim r .iigiMiMi iii gi « a™™wi i w»iWi™ \ «■«■■ilMMiii»wwii»w»»a 3 o-o t "1